ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యంపై నిషేధం ఉన్నప్పటికీ, 2026-27 ఆర్థిక సంవత్సరం తొలి త్రైమాసికంలో పాకిస్థాన్ భారతీయ వస్తువులను భారీగా దిగుమతి చేసుకుంది. ప్రధానంగా ఫార్మా, కెమికల్ ఉత్పత్తులు దుబాయ్, సింగపూర్ వంటి రూట్ల ద్వారా పాక్ చేరుతున్నాయి.
పాకిస్థాన్ స్టేట్ బ్యాంక్ విడుదల చేసిన తాజా గణాంకాల ప్రకారం, 2026-27 ఆర్థిక సంవత్సరం తొలి త్రైమాసికంలో భారత్-పాకిస్థాన్ మధ్య వాణిజ్యం $61.74 మిలియన్లకు చేరింది. గత ఏడాది ఇదే కాలంలో నమోదైన $36.55 మిలియన్లతో పోలిస్తే, ఇది 69% వృద్ధి. 2025 పహల్గామ్ ఘటన తర్వాత ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యాన్ని అధికారికంగా నిలిపివేసినప్పటికీ, ఈ గణాంకాలు అనూహ్యంగా పెరగడం గమనార్హం.
థర్డ్ పార్టీ రూట్ల ద్వారా వ్యాపారం
ఈ వస్తువులు నేరుగా కాకుండా, యూఏఈ, సింగపూర్ మరియు శ్రీలంక వంటి దేశాల మీదుగా వెళ్తున్నాయి. అక్కడ డోక్యుమెంటేషన్ మార్చి, ఆ వస్తువులను స్థానిక ఉత్పత్తులుగా రీ-లేబుల్ చేసి పాకిస్థాన్‌కు పంపుతున్నారు. ఫార్మా రంగానికి చెందిన కంపెనీలకు ఈ థర్డ్ పార్టీ దేశాలకు ఎగుమతి చేయడం చట్టబద్ధమే అయినప్పటికీ, అక్కడి నుంచి రీ-రూటింగ్ జరగడం వల్లే వాఘా-అటారీ బోర్డర్ మూసివేసినా సరుకులు చేరవేస్తున్నారు.
ఎగుమతిదారులకు లాభం.. పాక్ వినియోగదారులకు భారం
భారతీయ ఔషధాలు, పారిశ్రామిక కెమికల్స్, రబ్బరు మరియు ప్లాస్టిక్ ఉత్పత్తుల కోసం పాకిస్థాన్ తీవ్రంగా ఆధారపడుతోంది. గ్లోబల్ ట్రేడ్ రీసెర్చ్ ఇనిషియేటివ్ అంచనాల ప్రకారం, ఈ తరహా రహస్య వాణిజ్యం ఏటా $10 బిలియన్ల వరకు ఉండవచ్చు. అయితే, మధ్యవర్తులు మరియు రీ-లేబులింగ్ ఖర్చుల వల్ల చివరకు పాకిస్థాన్ వినియోగదారులు అధిక ధరలను చెల్లించాల్సి వస్తోంది.
ఇన్వెస్టర్లకు కీలక సూచనలు
భౌగోళిక ఉద్రిక్తతలు ఉన్నప్పటికీ, ఆర్థిక అవసరాల దృష్ట్యా ఈ వాణిజ్యం కొనసాగుతోంది. భారతీయ ఎగుమతి సంస్థలు అంతర్జాతీయ ట్రాన్సిట్ హబ్‌లను ఉపయోగించుకుని తమ వ్యాపారాన్ని పక్కదారి పట్టించకుండా నిర్వహిస్తున్నంత కాలం, ఈ ఆదాయ వనరులు కొనసాగుతాయని విశ్లేషకులు చెబుతున్నారు. అయితే, భవిష్యత్తులో ఈ థర్డ్ పార్టీ దేశాల నిబంధనలు ఎలా మారతాయనేది గమనించాల్సిన విషయం.