ప్రపంచ వాణిజ్య మందగమనం.. SEZలకు ఊరట!
ప్రస్తుతం ప్రపంచవ్యాప్తంగా వాణిజ్యం మందగించి, ఎగుమతులపై తీవ్ర ప్రభావం పడుతోంది. ఈ నేపథ్యంలో, ప్రధానంగా ఎగుమతులపైనే ఆధారపడే స్పెషల్ ఎకనామిక్ జోన్ (SEZ) యూనిట్లకు ఈ కొత్త విధానం ఒక పెద్ద ఊరటనిస్తుంది. తమ వద్ద పేరుకుపోయిన అదనపు ఉత్పత్తిని (surplus production) పరిమితంగా దేశీయ మార్కెట్లో విక్రయించుకునే అవకాశం కల్పించడం ద్వారా, ఫ్యాక్టరీలను నడపడం, ఉద్యోగాలను కాపాడటం, సరఫరా గొలుసులను (supply chains) నిలబెట్టడం ప్రభుత్వ లక్ష్యం. అంతర్జాతీయంగా పెరుగుతున్న అనిశ్చితి, డిమాండ్ తగ్గడం వంటి సమస్యలను ఎదుర్కొంటున్న ఎగుమతి పరిశ్రమలకు ఇది అవసరం.
ఉత్పత్తి లైన్లు ఆగకుండా..
గత కొద్దికాలంగా భారతదేశ ఎగుమతి వృద్ధి నెమ్మదిస్తోంది. సుమారు 4% మేర క్షీణత నమోదైనట్లు గణాంకాలు చెబుతున్నాయి. ఈ పరిస్థితుల్లో చాలా రంగాల్లో తయారీ సామర్థ్యం (manufacturing capacity) ఉపయోగం లేకుండా పోయింది. దీనివల్ల ఉద్యోగాలు, అనుబంధ వ్యాపారాలపై ప్రభావం పడుతోంది. ఈ నేపథ్యంలో, SEZ యూనిట్లు తమ ఉత్పత్తిలో 30% వరకు దేశీయ మార్కెట్లో విక్రయించుకునేందుకు అనుమతించడం.. ఈ సవాళ్లకు ఒక ప్రత్యక్ష పరిష్కారం. దీనివల్ల కంపెనీలు తమ కార్యకలాపాలను కొనసాగించడానికి, స్థిరత్వాన్ని సాధించడానికి, సరఫరాదార్ల నెట్వర్క్లను కాపాడుకోవడానికి వీలవుతుంది.
ఎగుమతులపై దృష్టి.. దేశీయ అమ్మకాల సమతుల్యం!
SEZల కోసం ఇదివరకున్న కఠినమైన 'ఎగుమతి మాత్రమే' నిబంధనల నుంచి ఇది ఒక తాత్కాలిక మార్పు. కొన్ని తూర్పు ఆసియా దేశాలు (East Asian countries) తమ SEZలు దేశీయంగా విక్రయించడానికి అనుమతించినా, మార్కెట్లలో అంతరాయం కలగకుండా సాధారణ సుంకాలు (tariffs) విధిస్తాయి. భారతదేశం మాత్రం నియంత్రిత సుంకాల విధానం (calibrated duty system) మరియు 30% పరిమితిని ఉపయోగిస్తోంది. ఈ వెసులుబాటు శాశ్వతంగా మారకుండా జాగ్రత్త పడుతున్నారు. దీనికి ముందు, 2017 లో ఇలాంటి ప్రయత్నం జరిగినప్పుడు, దేశీయ తయారీదారులు తమ వ్యాపారాలకు అన్యాయం జరుగుతుందని తీవ్రంగా వ్యతిరేకించారు. ఇప్పుడు, సుంకాల నియంత్రణ, విలువ జోడింపు (value addition) వంటి వాటిపై దృష్టి పెట్టి, ఖాళీ సామర్థ్యాన్ని ఉపయోగించుకుంటూనే, SEZల ప్రధాన ఎగుమతి లక్ష్యాన్ని దెబ్బతీయకుండా సమతుల్యం పాటించాలని చూస్తున్నారు.
దేశీయ వ్యాపారాలకు రిస్కులు..
30% పరిమితి, నియంత్రిత సుంకాలు, విలువ జోడింపు నియమాలు, కొన్ని పరిశ్రమలకు మినహాయింపు వంటి రక్షణ చర్యలు ఉన్నప్పటికీ, దేశీయ వ్యాపారాలకు, ముఖ్యంగా సూక్ష్మ, చిన్న, మధ్య తరహా పరిశ్రమలకు (MSMEs) కొన్ని రిస్కులు తప్పవని విశ్లేషకులు హెచ్చరిస్తున్నారు. SEZ యూనిట్లు ఇప్పటికే సుంకం లేని ముడి సరుకులు, మెరుగైన మౌలిక సదుపాయాల వంటి ప్రయోజనాలను కలిగి ఉన్నాయి. నియంత్రిత సుంకాలు విధించినా, వారి ఉత్పత్తులు దేశీయ మార్కెట్లోకి ప్రవేశించడం వల్ల స్థానిక సరఫరా గొలుసుల్లో (local supply chains) అంతరాయం ఏర్పడవచ్చు లేదా చిన్న ఉత్పత్తిదారుల కంటే తక్కువ ధరకు విక్రయించే అవకాశం ఉంది. ప్రపంచ వాణిజ్య సమస్యలు కొనసాగితే, ఈ తాత్కాలిక విధానం శాశ్వతంగా మారే ప్రమాదం కూడా ఉంది. 2017 లో జరిగిన గత సంఘటనలు ఈ ఉద్రిక్తతను తెలియజేస్తున్నాయి. నిబంధనల అమలును పటిష్టంగా పర్యవేక్షించడం చాలా ముఖ్యం.
భవిష్యత్తు కార్యాచరణ.. సమతుల్యత ముఖ్యం!
ఈ విధానం అమలు సాఫీగా జరిగే అవకాశం ఉందని వ్యాపార వర్గాలు భావిస్తున్నాయి. అయితే, SEZలను ఎగుమతి కేంద్రాలుగా కొనసాగిస్తూనే, దేశీయ మార్కెట్ అవసరాలను తీర్చడంలో భారతదేశం విజయం సాధిస్తుందా అనేది దీర్ఘకాలంలో తేలుతుంది. ప్రస్తుతానికి, ఇది ప్రపంచ వాణిజ్య సవాళ్లను ఎదుర్కోవడానికి ఒక వ్యూహాత్మక అడుగు మాత్రమే. SEZల సంస్కరణలకు ఇది సంకేతం కాదు. ఈ సౌలభ్యాన్ని కల్పిస్తూనే, భారతదేశ ఎగుమతి-ఆధారిత వృద్ధి నమూనాను మార్చకుండా, దేశీయ పరిశ్రమలకు ఇబ్బందులు కలగకుండా చూడటమే ప్రభుత్వ ముందున్న సవాలు.