భారతదేశ ఫారెక్స్ రిజర్వులు: చరిత్రలో సరికొత్త శిఖరాగ్రం! బంగారం నిల్వలు దూసుకుపోవడమే కారణం.

జనవరి 30, 2026 నాటికి ముగిసిన వారంలో, భారతదేశ ఫారెక్స్ రిజర్వులు సరికొత్త శిఖరాగ్రమైన $723.774 బిలియన్ డాలర్లకు చేరుకున్నాయి. ఇది గత వారంతో పోలిస్తే ఏకంగా $14.361 బిలియన్ డాలర్ల భారీ పెరుగుదల. ఈ చారిత్రాత్మక వృద్ధికి ముఖ్య కారకం బంగారం నిల్వల విలువలో వచ్చిన $14.595 బిలియన్ డాలర్ల పెరుగుదల. దీంతో బంగారం నిల్వలు ఇప్పుడు $137.683 బిలియన్ డాలర్లకు చేరాయి. ప్రపంచ ఆర్థిక అనిశ్చితి నేపథ్యంలో, భద్రతాపరమైన ఆస్తుల వైపు మారాలనే భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ (RBI) వ్యూహాన్ని ఇది సూచిస్తోంది. బంగారం నిల్వలు గణనీయంగా పెరిగినప్పటికీ, రిజర్వులలో అతిపెద్ద భాగమైన ఫారిన్ కరెన్సీ ఆస్తులు (Foreign Currency Assets) స్వల్పంగా $493 మిలియన్ డాలర్లు తగ్గి, $562.392 బిలియన్ డాలర్ల వద్ద స్థిరపడ్డాయి. నాన్-యూఎస్ కరెన్సీల మారకపు రేట్ల కదలికలు, లావాదేవీల ప్రవాహాలు వంటివి ఫారిన్ కరెన్సీ ఆస్తుల విలువపై ప్రభావం చూపుతాయి.

మొత్తం రిజర్వుల బలోపేతానికి స్పెషల్ డ్రాయింగ్ రైట్స్ (SDRs) నుండి వచ్చిన $216 మిలియన్ డాలర్ల స్వల్ప వృద్ధి, అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి (IMF) వద్ద భారతదేశ రిజర్వ్ స్థానంలో నమోదైన $44 మిలియన్ డాలర్ల పెరుగుదల కూడా దోహదపడ్డాయి. SDRలు ఇప్పుడు $18.953 బిలియన్ డాలర్లకు, IMF రిజర్వులు $4.746 బిలియన్ డాలర్లకు చేరుకున్నాయి. ఈ చిన్న మొత్తాలు కూడా, భారతదేశం యొక్క వైవిధ్యమైన, పటిష్టమైన బాహ్య ఆర్థిక కవచాలను (external buffers) మరింత బలోపేతం చేశాయి.

ప్రపంచవ్యాప్త ఆర్థిక అస్థిరత నేపథ్యంలో, ఫారెక్స్ రిజర్వుల్లోకి బంగారం నిల్వలను దూకుడుగా చేర్చడం అనేది, ప్రపంచ ఆర్థిక అనిశ్చితులు, కరెన్సీ విలువ పడిపోయే ప్రమాదాల నుండి రక్షణ (hedging) కోసం తీసుకున్న వ్యూహాత్మక చర్యగా చెప్పవచ్చు. భౌగోళిక రాజకీయ ఉద్రిక్తతలు, ప్రపంచ ఆర్థిక ప్రమాదాలు పెరగడంతో, బంగారానికి సాంప్రదాయ భద్రతా ఆస్తి (safe-haven asset) గా ప్రాధాన్యత పెరిగింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక సెంట్రల్ బ్యాంకులు తమ బంగారు నిల్వలను పెంచుకుంటున్నాయి, ఈ ట్రెండ్‌ను RBI కూడా అనుసరిస్తున్నట్లు కనిపిస్తోంది. కాగితపు కరెన్సీలు ఒత్తిడిలో ఉన్నప్పుడు, బంగారం ద్రవ్యోల్బణానికి వ్యతిరేకంగా ఒక రక్షణగా, విలువను స్థిరంగా నిలిపే సాధనంగా ఉపయోగపడుతుంది.

ఈ రిజర్వుల పెరుగుదల, భారత రూపాయి (Indian Rupee) గణనీయమైన ఒత్తిడిని ఎదుర్కొంటున్న సమయంలోనే జరిగింది. జనవరి 2026 నాటికి రూపాయి డాలర్‌తో పోలిస్తే 92.29 వద్ద చారిత్రాత్మక కనిష్టానికి చేరుకుంది. ఈ అస్థిరతను అదుపు చేయడానికి RBI చురుగ్గా డాలర్లను విక్రయించింది (intervened). అయితే, దేశీయ ద్రవ్య లభ్యతను (domestic liquidity) నిర్వహించడానికి, డాలర్ అమ్మకాల ప్రభావాన్ని తగ్గించడానికి RBI చేపట్టిన ఫారెక్స్ స్వాప్ ఆపరేషన్లు కూడా మొత్తం రిజర్వు స్థానం బలంగా ఉండటానికి దోహదపడ్డాయి. ఇటీవల US-భారత వాణిజ్య ఒప్పందంపై వచ్చిన ప్రకటనల కారణంగా రూపాయి కొంత కోలుకున్నప్పటికీ, పటిష్టమైన ఫారెక్స్ బఫర్ల అవసరం అలాగే ఉంది.

ప్రస్తుతం భారతదేశ ఫారెక్స్ రిజర్వులు వేగంగా పెరుగుతున్నప్పటికీ, చైనా ($3.46 ట్రిలియన్), జపాన్ ($1.23 ట్రిలియన్), అమెరికా ($910 బిలియన్) వంటి ప్రధాన ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థలతో పోలిస్తే తక్కువగానే ఉన్నాయి. అయినప్పటికీ, ప్రస్తుత రిజర్వులు 11 నెలలకు పైగా దిగుమతులకు (imports) కవరేజీని అందిస్తున్నాయి, అలాగే దేశం యొక్క బాహ్య రుణంలో (external debt) దాదాపు 94% వరకు కవర్ చేస్తున్నాయి. ఇది దేశం యొక్క బాహ్య స్థిరత్వాన్ని, ఆర్థిక షాక్‌లను తట్టుకునే సామర్థ్యాన్ని గణనీయంగా పెంచుతుంది. 2025లో భారతదేశానికి లభించిన సార్వభౌమ క్రెడిట్ రేటింగ్ అప్‌గ్రేడ్‌లు, పెట్టుబడిదారుల విశ్వాసాన్ని పెంపొందించి, రుణ వ్యయాలను తగ్గించే అవకాశాలను మెరుగుపరిచాయి. అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి (IMF), ప్రపంచ బ్యాంక్ అంచనాల ప్రకారం, 2026లో భారతదేశ ఆర్థిక వృద్ధి సుమారు 6.4% గా నమోదయ్యే అవకాశం ఉంది. ప్రపంచ వృద్ధి రేటు 2026లో 3.3% వద్ద స్థిరంగా ఉంటుందని అంచనా. అయితే, వాణిజ్య విధాన మార్పులు, భౌగోళిక రాజకీయ ఉద్రిక్తతల వల్ల కొంత ఒత్తిడి నెలకొనే అవకాశం ఉంది. ఈ నేపథ్యంలో, ఆర్థిక వ్యవస్థ ప్రపంచ వృద్ధికి కీలక చోదకశక్తిగా కొనసాగుతున్నప్పటికీ, భారత ద్రవ్య అధికారులు (monetary authorities) అస్థిరమైన ప్రపంచ ఆర్థిక వాతావరణంలో మూలధన పరిరక్షణకు, స్థిరత్వానికి ప్రాధాన్యత ఇస్తున్నారని బంగారం నిల్వల పెరుగుదల సూచిస్తోంది. 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరం మొదటి అర్ధభాగంలో కరెంట్ అకౌంట్ లోటు (CAD) GDPలో 0.8% వద్ద అదుపులోనే ఉంది, ఇది సేవల ఎగుమతులు, రెమిటెన్స్‌ల మద్దతుతో సాధ్యమైంది.