2026 ఏప్రిల్-మే నెలల్లో భారత ప్రభుత్వ ఆర్థిక లోటు (Fiscal Deficit) **₹1.6 లక్షల కోట్లకు** చేరింది. ఇది వార్షిక బడ్జెట్ అంచనాలలో **10%**. పన్నుల రాబడి తగ్గడం, మౌలిక సదుపాయాలపై ఖర్చు పెరగడం వల్ల స్వల్పకాలిక ఆర్థిక సమతుల్యతపై ప్రభావం పడింది.
ఆర్థిక లోటు ఆందోళనకరం
2027 ఆర్థిక సంవత్సరం ప్రారంభంలోనే కేంద్ర ప్రభుత్వ ఆర్థిక పరిస్థితి సవాలుగా మారింది. మొదటి రెండు నెలల డేటా ప్రకారం, ప్రభుత్వం సంపాదించే ఆదాయానికి, చేసే ఖర్చుకు మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసం (Fiscal Deficit) ₹1.6 లక్షల కోట్లకు చేరుకుంది. ఇది వార్షిక బడ్జెట్ లక్ష్యంలో దాదాపు 10% అవుతుంది. గత ఏళ్లలో ఇదే సమయంలో సాధారణంగా చూసే 6% తో పోలిస్తే ఇది గణనీయమైన పెరుగుదల.
పన్నుల రాబడి తగ్గడంతో ఆదాయం తగ్గుదల
ఈ ఒత్తిడికి ప్రధాన కారణం ప్రభుత్వ ఆదాయం తగ్గడం. ఏప్రిల్, మే నెలల్లో నికర పన్ను రాబడి (Net Tax Revenues) గత ఏడాదితో పోలిస్తే 2% తగ్గింది. గత ఆర్థిక సంవత్సరం ప్రారంభ నెలల్లో నమోదైన 28% వృద్ధికి ఇది పూర్తి విరుద్ధం. డివిడెండ్లు, ఫీజులు వంటి పన్నుయేతర ఆదాయాలు (Non-tax revenues) కూడా 2% తగ్గాయి. ముఖ్యంగా, ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల్లో వాటాల అమ్మకం ద్వారా వచ్చే ఆదాయం అంచనాలను అందుకోలేకపోయింది.
మౌలిక సదుపాయాలపై భారీగా ఖర్చు
ఆదాయంపై ఒత్తిడి ఉన్నప్పటికీ, ప్రభుత్వం మూలధన వ్యయం (Capital Spending) వేగాన్ని కొనసాగిస్తోంది. ఈ నిధులు ప్రధానంగా రైల్వేల నిర్మాణం, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకు ఆర్థిక బదిలీలు వంటి దీర్ఘకాలిక ఆస్తుల కోసం కేటాయిస్తున్నారు. మొదటి రెండు నెలల్లో, మూలధన వ్యయం గత ఏడాదితో పోలిస్తే 13% పెరిగింది. ఈ సంవత్సరం మౌలిక సదుపాయాల విస్తరణ కోసం కేటాయించిన మొత్తం ₹12.2 లక్షల కోట్లలో, ఇప్పటికే ₹2.5 లక్షల కోట్లు ఖర్చు చేశారు. ఈ వ్యయం ఆర్థిక వ్యవస్థను ఉత్తేజపరిచే లక్ష్యంతో ఉన్నప్పటికీ, ఈ కాలంలో మొత్తం వ్యయం 18% పెరగడానికి దోహదపడింది.
సబ్సిడీలు, వడ్డీ చెల్లింపుల ప్రభావం
మౌలిక సదుపాయాలతో పాటు, ప్రభుత్వం ఇతర రంగాలలో అధిక వ్యయాలను కూడా ఎదుర్కొంటోంది. ఎరువుల సబ్సిడీలు ₹345 బిలియన్లకు చేరుకున్నాయి, ఇది ఈ కాలానికి చారిత్రక సగటు అయిన ₹200 బిలియన్ల కంటే చాలా ఎక్కువ. అదనంగా, ఇప్పటికే ఉన్న అప్పులపై వడ్డీ చెల్లింపులు, రక్షణ వ్యయంలో పెరుగుదల కూడా మొత్తం వ్యయాన్ని పెంచాయి. ఈ వర్గాలు, పెన్షన్లు, రాష్ట్ర బదిలీలతో పాటు, ప్రభుత్వ వ్యయంలో 80% గా ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ నగదు ప్రవాహ నిర్వహణ
ఈ ఖర్చులను నిర్వహించడానికి, ప్రభుత్వం రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) నుండి వచ్చే డివిడెండ్లపై ఎక్కువగా ఆధారపడుతోంది. ఈ రెండు నెలల కాలంలో మొత్తం పన్నుయేతర ఆదాయంలో 82% RBI డివిడెండ్ల ద్వారానే వచ్చింది. అంతేకాకుండా, నేషనల్ స్మాల్ సేవింగ్స్ ఫండ్ (National Small Savings Fund) లో బలమైన నగదు ప్రవాహం 85% పెరిగి, స్థిరమైన నగదు వనరుగా మారింది. ఇది ప్రభుత్వ తక్షణ బాధ్యతలను నెరవేర్చడానికి, రుణ చెల్లింపులను సమర్థవంతంగా నిర్వహించడానికి వీలు కల్పించింది. రాబోయే నెలల్లో పన్ను వసూళ్లను పెంచడంలో ప్రభుత్వం యొక్క సామర్థ్యాన్ని పెట్టుబడిదారులు నిశితంగా పరిశీలిస్తారు, ఎందుకంటే ఇది మిగిలిన సంవత్సరానికి ఆర్థిక లోటు బడ్జెట్ పరిమితుల్లో ఉంటుందా లేదా అని నిర్ణయించడంలో కీలకం అవుతుంది.