భారత F&O మార్కెట్: ఈ చిన్న గ్రూప్ చేతిలోనే ఆట! బ్రోకర్లకు, మార్కెట్ కు అసలు రిస్క్ ఇదే!

అతి తక్కువ మంది చేతిలో మార్కెట్?

ప్రపంచంలోనే అత్యధిక డెరివేటివ్స్ కాంట్రాక్టుల వాల్యూమ్‌తో భారతదేశం దూసుకుపోతోందని వార్తలు వస్తున్నా, నిజానికి F&O మార్కెట్లో రిటైల్ ట్రేడింగ్ అంత విస్తృతంగా లేదని Zerodha వ్యవస్థాపకుడు నితిన్ కామత్ అంటున్నారు. ఈ మార్కెట్ సక్సెస్ వెనుక ఉన్న అసలు కథనం ఏంటంటే.. మార్చి నెలలో కేవలం 30 లక్షల మంది మాత్రమే F&O కాంట్రాక్టులను ట్రేడ్ చేస్తే, FY26 మొత్తం మీద కేవలం 20 లక్షల మంది మాత్రమే ప్రత్యేకంగా F&O ట్రేడర్లుగా ఉన్నారు. వీరందరినీ కలిపినా, యాక్టివ్ ఇన్వెస్టర్ల సంఖ్య దాదాపు 64 లక్షలు మాత్రమే. ఇది దేశంలో ఉన్న దాదాపు 13 కోట్ల యూనిక్ ఇన్వెస్టర్ ఖాతాలతో పోలిస్తే చాలా తక్కువ. అంటే, కేవలం 30% మంది మాత్రమే ఏదో ఒక రకమైన ట్రేడింగ్ లో పాల్గొంటున్నారన్నమాట. ఈ లెక్కల ప్రకారం చూస్తే, F&O మార్కెట్ భారీగా కనిపిస్తున్నా, అది చాలా 'నిచ్' (Niche) సెక్టార్ అని అర్థమవుతోంది.

బ్రోకర్ల ఆదాయానికి ముప్పు?

ఇలా ఒక చిన్న గ్రూప్ ట్రేడర్లపైనే బ్రోకరేజ్ ఆదాయం ఆధారపడటం ఇండస్ట్రీకి పెద్ద రిస్క్. బ్రోకర్ల ఆదాయాలు స్థిరంగా ఉండటానికి కారణం ఎక్కువ మంది ఇన్వెస్టర్లు కాదు, కొద్ది మంది హై-యాక్టివ్ ట్రేడర్లే. నితిన్ కామత్ అంచనా ప్రకారం, F&O ట్రేడింగ్ వాల్యూమ్స్ లో 60-70% కేవలం 1-2% మంది ట్రేడర్ల నుంచే వస్తోంది. క్యాష్ మార్కెట్లోనూ ఇదే పరిస్థితి. FY26లో టాప్ 0.2% మంది ట్రేడర్లే దాదాపు 78% నెలవారీ టర్నోవర్‌ను నడిపిస్తున్నారు. ఈ మోడల్, ఆ చిన్న గ్రూప్ తమ యాక్టివిటీని మార్చుకుంటే బ్రోకింగ్ రంగానికి ప్రమాదకరం.

గ్లోబల్ ర్యాంకింగ్ వర్సెస్ రియాలిటీ

ప్రపంచవ్యాప్తంగా కాంట్రాక్టుల సంఖ్య ప్రకారం చూస్తే, NSEనే నంబర్ వన్ స్థానంలో ఉంది. 2024లో 125 బిలియన్లకు పైగా కాంట్రాక్టులను ట్రేడ్ చేసింది. అయితే, ఇక్కడ ఒక విషయం గమనించాలి. అమెరికా వంటి దేశాలతో పోలిస్తే భారతదేశంలో కాంట్రాక్టు సైజులు చాలా చిన్నవి. అందుకే, వాల్యూమ్ లెక్కల్లో మన వాటా తక్కువగా ఉంటుంది. గతంలో రిటైల్ ఇన్వెస్టర్ల భాగస్వామ్యం బాగా పెరిగింది. 2018లో కేవలం 2% ఉన్న రిటైల్ వాటా, FY25 నాటికి 41% కి చేరుకుంది. కానీ, ఇప్పుడు ఆ వృద్ధి నెమ్మదించింది. FY26లో, NSE యాక్టివ్ ఇన్వెస్టర్ల సంఖ్య గత మూడేళ్లలో మొదటిసారిగా 7% తగ్గి, 4.58 కోట్ల ఖాతాలకు చేరింది (FY25లో 4.92 కోట్లు). అంటే, కొత్త ఖాతాలు తెరుచుకుంటున్నా, ట్రేడింగ్ చేసేవారు తగ్గుతున్నారన్నమాట. Zerodha, Angel One, Upstox వంటి డిస్కౌంట్ బ్రోకర్లలో ఈ తగ్గుదల ఎక్కువగా కనిపించింది.

సెబీ కఠినతరం - మార్కెట్ రిస్క్

అతిగా స్పెక్యులేషన్, మానిప్యులేషన్ జరుగుతుందనే ఆందోళనలతో సెబీ (SEBI) F&O సెగ్మెంట్‌పై ప్రత్యేక దృష్టి సారించింది. 2024 చివరి నుంచి ఏప్రిల్ 2025 వరకు, సెబీ మార్జిన్ అవసరాలు పెంచడం, పొజిషన్ లిమిట్స్ కఠినతరం చేయడం, లాట్ సైజులు, వీక్లీ ఎక్స్పైరీలను మార్చడం వంటి అనేక కీలక నిర్ణయాలు తీసుకుంది. ఈ చర్యలు, అధిక లెవరేజ్, స్పెక్యులేషన్‌ను తగ్గించి, రిటైల్ ఇన్వెస్టర్లను రక్షించేందుకు ఉద్దేశించబడ్డాయి. అయితే, ఇవి మొత్తం ట్రేడింగ్ వాల్యూమ్స్ తగ్గడానికి కూడా కారణమయ్యాయి. F&O ట్రేడింగ్ కేంద్రీకృతంగా ఉండటం వల్ల, ఆ కొద్ది మంది ట్రేడర్లు మార్కెట్ నుండి వైదొలిగితే, మొత్తం మార్కెట్‌పై తీవ్ర ప్రభావం చూపే ప్రమాదం ఉంది. బ్రోకర్లకు కూడా, ఈ రెగ్యులేటరీ వాతావరణం, తగ్గుతున్న యాక్టివ్ పార్టిసిపేషన్ వల్ల ఆదాయ నమూనాలు (Revenue Models) సవాలుగా మారాయి. పోల్చి చూస్తే, Angel One షేర్ సుమారు 28.85 P/E తో ₹29,516.40 కోట్ల మార్కెట్ క్యాప్‌తో ట్రేడ్ అవుతుంటే, ICICI Securities సుమారు 17.4 P/E తో ₹29,149 కోట్ల మార్కెట్ క్యాప్‌తో ఉంది. FY26లో భౌగోళిక రాజకీయ ఉద్రిక్తతలు, ప్రపంచ ఆర్థిక అనిశ్చితుల వల్ల భారత ఈక్విటీ మార్కెట్లు ఒత్తిడికి లోనవ్వడంతో, అనలిస్టులు అనేక స్టాక్స్‌పై డౌన్‌గ్రేడ్‌లు ఇచ్చారు.

భవిష్యత్ ఆందోళనలు

భారత స్టాక్ మార్కెట్ భవిష్యత్తుపై అనలిస్టులకు మిశ్రమ అభిప్రాయాలున్నాయి. పెరుగుతున్న ఇంధన ధరలు, భౌగోళిక రాజకీయ రిస్కులు, వడ్డీ రేట్ల పెంపు అవకాశాలు సెంటిమెంట్‌ను ప్రభావితం చేస్తున్నాయి. కొందరు డిఫెన్సివ్ సెక్టార్లపై సానుకూలంగా ఉన్నా, మరికొందరు సైక్లికల్, గ్రోత్ స్టాక్స్‌పై డౌన్‌గ్రేడ్‌లు ఇస్తున్నారు. ఈ ఇండస్ట్రీ తన ఆదాయం, వాల్యూమ్స్ కోసం కొద్ది మంది హై-ఫ్రీక్వెన్సీ ట్రేడర్లపై ఆధారపడటమే ప్రధాన బలహీనత. ఈ కేంద్రీకరణ, ఆ కీలక ట్రేడర్లు తప్పుకున్నా లేదా ఇబ్బందుల్లో పడినా మార్కెట్‌కు ప్రమాదమే. సెబీ చర్యలు మరింత స్థిరమైన, తక్కువ స్పెక్యులేటివ్ డెరివేటివ్స్ మార్కెట్‌ను ప్రోత్సహించే దిశగా సాగుతున్నందున, అధిక కేంద్రీకృత కార్యకలాపాలపై ఆధారపడిన ప్రస్తుత బ్రోకింగ్ ఆదాయ నమూనాల దీర్ఘకాలిక స్థిరత్వంపై మరిన్ని ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్నాయి.