ఇండియా-చైనా ట్రేడ్: భారీ లోటు, WTO వివాదాలు.. దౌత్య చర్చలకు ఇవే అడ్డంకులు!

వాణిజ్య సమతుల్యత కోసం చర్చలు

ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ (WTO) సమావేశాల నేపథ్యంలో, భారత వాణిజ్య, పరిశ్రమల శాఖ మంత్రి పియూష్ గోయల్ చైనా వాణిజ్య మంత్రి వాంగ్ వెంట్ావోతో సమావేశమయ్యారు. భారతీయ ఎగుమతిదారులకు (ముఖ్యంగా ఫార్మా, ఇంజినీరింగ్ రంగాల్లో) నమ్మకాన్ని పెంపొందిస్తూ, ఇరు దేశాల మధ్య వాణిజ్య సంబంధాలను మరింత సమతుల్యం చేసుకోవడమే ఈ చర్చల ముఖ్య ఉద్దేశ్యం. అరుదైన ఖనిజాల (rare earth magnets) దిగుమతులపై చైనా ఆంక్షలను పాక్షికంగా సడలించడం, భారతదేశం కొన్ని పెట్టుబడి నిబంధనలను సవరించుకోవడం వంటి పరిణామాల నేపథ్యంలో ఈ భేటీ జరిగింది. అయినప్పటికీ, వాణిజ్య లోటు ప్రధాన ఆందోళనగా మిగిలిపోయింది. భారత్-చైనా వాణిజ్య లోటు ఏప్రిల్-ఫిబ్రవరి 2025-26 కాలంలో 102 బిలియన్ డాలర్లకు పైగా చేరుకుంది. 2024-25 ఆర్థిక సంవత్సరానికి ఈ లోటు 99.2 బిలియన్ డాలర్లుగా నమోదైంది. 2024లో మొత్తం ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యం 132.58 బిలియన్ డాలర్లు కాగా, భారత్ లోటు 102.78 బిలియన్ డాలర్లుగా ఉంది. ఈ నిరంతర లోటు, చైనాతో భారత్ వాణిజ్యపరంగా నిర్మాణాత్మకంగా వెనుకబడి ఉందని స్పష్టం చేస్తోంది.

WTOలో భారత్ దృఢ వైఖరి

మరోవైపు, ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ (WTO)లో చైనా ప్రతిపాదనలకు భారత్ గట్టిగా వ్యతిరేకత తెలిపింది. దక్షిణాఫ్రికా తన వైఖరిని మార్చుకోవడంతో, 'డెవలప్‌మెంట్ కోసం ఇన్వెస్ట్‌మెంట్ ఫెసిలిటేషన్ (IFD)' ఒప్పందాన్ని అడ్డుకుంటున్న ప్రధాన పెద్ద ఆర్థిక వ్యవస్థగా భారత్ నిలిచింది. IFDను ఒక ప్లూరిలేటరల్ ఒప్పందంగా చేర్చడం, WTO యొక్క కీలక సూత్రాలను, ఏకాభిప్రాయ ఆధారిత నిర్ణయ ప్రక్రియలను బలహీనపరిచే ప్రమాదం ఉందని మంత్రి గోయల్ వాదించారు. దోహా డెవలప్‌మెంట్ అజెండా (Doha Development Agenda) నుండి భారత్ దీర్ఘకాలంగా కోరుకుంటున్న ఆహార భద్రత కోసం శాశ్వత పరిష్కారం వంటి అంశాలపై ఒత్తిడి తీసుకురావడానికి భారత్ ఈ వ్యూహాన్ని ఉపయోగిస్తోంది. ఇది ప్రపంచ వాణిజ్య నిబంధనల పట్ల భారత్ నిబద్ధతను, శక్తివంతమైన దేశాల ఆధిపత్యంలో నడిచే WTO పట్ల వ్యతిరేకతను తెలియజేస్తోంది.

మౌలిక సదుపాయాల జాప్యం.. నమ్మకపు లోపాన్ని ఎత్తిచూపుతోంది

భారతదేశం ప్రతిష్టాత్మకంగా చేపట్టిన ముంబై-అహ్మదాబాద్ హై స్పీడ్ రైల్ ప్రాజెక్ట్ కోసం అవసరమైన టన్నెల్ బోరింగ్ మెషీన్స్ (TBMs) సరఫరాలో ఏర్పడిన జాప్యం, ఈ సంక్లిష్ట పరిస్థితులను ప్రతిబింబిస్తోంది. జర్మనీకి చెందిన హెర్రెన్‌క్నెచ్ట్ (Herrenknecht) కంపెనీ, చైనాలో ఈ TBMలను తయారు చేసింది. అయితే, చైనా పోర్టులలో అనుమతి ప్రక్రియలో ఎదురైన ఇబ్బందుల కారణంగా ఈ కీలక యంత్రాల డెలివరీలో గణనీయమైన జాప్యం జరిగింది. ఈ సమస్యను ప్రధాని నరేంద్ర మోడీ కూడా 2025 ఆగస్టులో చైనా అధ్యక్షుడు జి జిన్‌పింగ్‌తో ప్రస్తావించారు. చివరికి 2026 మార్చిలో ఈ TBMలు ముంబైకి చేరుకున్నప్పటికీ, వాటి ఆలస్యం వల్ల పెద్ద మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టులు ఎలా ఆలస్యమవుతాయో, భారత్ చైనా విషయంలో ఇంకా ఎలాంటి నమ్మకపు లోపాన్ని ఎదుర్కొంటోందో స్పష్టమైంది.

కొన్ని పెట్టుబడి నిబంధనలను సడలించిన భారత్

పెట్టుబడి విధానాలలో జాగ్రత్తగా మార్పులు చేస్తూ, భారత్ 'ప్రెస్ నోట్ 3' (PN3)ని సవరించింది. 2020 ఏప్రిల్‌లో ప్రవేశపెట్టిన PN3 ప్రకారం, భారత్‌తో భూ సరిహద్దు పంచుకునే దేశాల నుండి వచ్చే ప్రత్యక్ష విదేశీ పెట్టుబడులకు (FDI) ప్రభుత్వ ఆమోదం తప్పనిసరి. అయితే, 2026 మార్చిలో చేసిన సవరణల ప్రకారం, ఈ దేశాల నుండి 10% కంటే తక్కువ వాటా కలిగిన, నియంత్రణలో భాగం కాని పెట్టుబడులకు ఆటోమేటిక్ అనుమతి లభిస్తుంది. కొన్ని తయారీ రంగాల కోసం 60 రోజుల ఫాస్ట్-ట్రాక్ ప్రక్రియను కూడా ఏర్పాటు చేశారు. జాతీయ భద్రతను కాపాడుతూనే, మూలధనాన్ని, సాంకేతికతను ఆకర్షించడమే ఈ సడలింపుల లక్ష్యం. ఈ మార్పులకు ముందు, చైనా నుండి వచ్చే FDI ప్రవాహాలు గణనీయంగా తగ్గి, మొత్తం FDIలో సుమారు 2% నుండి **0.27%**కి పడిపోయాయి. ప్రతిపక్షాలు ఈ మార్పును చైనాకు 'సమతుల్య రాజీ'గా అభివర్ణించాయి.

భారత్ ఎందుకు కష్టపడాల్సి వస్తోంది?

దౌత్య చర్చలు, నిబంధనల సవరణలు జరుగుతున్నప్పటికీ, అంతర్లీనంగా ఉన్న ఆర్థిక వాస్తవాలు ఒక కష్టతరమైన చిత్రాన్ని చూపుతున్నాయి. చైనా ఎగుమతి ప్రయోజనాలకు కారణం దాని నియంత్రిత మారకపు రేట్లు, తక్కువ ఇంధన ఖర్చులు, ప్రభుత్వ రుణ సహాయం. దీనివల్ల భారత్ పోటీ పడలేనంత తక్కువ ధరలకు ఉత్పత్తులను అందించగలుగుతోంది. భారత్ ఎగుమతి సామర్థ్యం వెనుకబడి ఉంది; చైనా ప్రపంచ ఎగుమతుల్లో మొదటి స్థానంలో ఉంటే, భారత్ 11వ స్థానంలో ఉంది. భారత్ నుండి చక్కెర, బియ్యం వంటి వ్యవసాయ ఉత్పత్తులపై చైనా గణనీయమైన సుంకాలు, ఇతర అడ్డంకులు విధిస్తోంది, ఇది భారత్ యొక్క కీలక ఎగుమతులను పరిమితం చేస్తోంది. భాగాల (components), యంత్రాలు, రసాయనాల కోసం భారత్ చైనా దిగుమతులపై ఎక్కువగా ఆధారపడటం వల్ల ఏర్పడే నిరంతర వాణిజ్య లోటు, భారత్ ఆధారపడటాన్ని మరింత పెంచుతోంది. 2024-25 ఆర్థిక సంవత్సరంలో ఇంజినీరింగ్ ఎగుమతులు (₹116.67 బిలియన్ డాలర్లు) రికార్డు స్థాయిలో, ఫార్మాస్యూటికల్ ఎగుమతులు (9.4% వృద్ధితో ₹30.47 బిలియన్ డాలర్లు) పెరిగినప్పటికీ, చైనా నుండి దిగుమతులు చాలా ఎక్కువగా ఉన్నాయి. ఈ ఆర్థిక బలహీనత రాజకీయ నిర్ణయాలను ప్రభావితం చేస్తుంది, ముఖ్యంగా 2020 గాల్వాన్ వ్యాలీ ఘర్షణ తర్వాత, భారత్ తన ఆధారపడటాన్ని మరింత గట్టిగా గ్రహించింది.

భవిష్యత్ అంచనా: అప్రమత్తమైన దౌత్యం

రాబోయే కాలంలో వాణిజ్య సంబంధాలలో అస్థిరత కొనసాగే అవకాశం ఉంది. WTOలో భారత్ దృఢ వైఖరి, సరిహద్దు దేశాల నుండి వచ్చే FDIపై అప్రమత్తత, అనియంత్రిత వాణిజ్యం కంటే భద్రత, సూత్రాలకు ప్రాధాన్యత ఇస్తామని సూచిస్తున్నాయి. గ్లోబల్ ఆర్థిక అనిశ్చితుల నేపథ్యంలో, భారత స్టాక్ మార్కెట్ (Nifty 50 index) 19.9 P/E నిష్పత్తితో అప్రమత్తతను ప్రతిబింబిస్తోంది. వాణిజ్య లోటును, చైనా భౌగోళిక రాజకీయ ప్రభావాన్ని ఎదుర్కోవడానికి, భారత్ ఎగుమతి మార్కెట్లను వైవిధ్యపరచడం, దేశీయ తయారీని పెంచడంపై దృష్టి సారించే అవకాశం ఉంది.