GST 2.0 అమలులోకి వచ్చి ఏడాది పూర్తయింది. ఈ కాలంలో మొత్తం ఆదాయం **10.5%** పెరిగినప్పటికీ, రాష్ట్రాల మధ్య ఆదాయ వ్యత్యాసాలు తీవ్రంగా ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా జార్ఖండ్, ఒడిశా వంటి ఖనిజ సంపద కలిగిన రాష్ట్రాలు ఆదాయ నష్టాన్ని చవిచూస్తుంటే, సెటిల్మెంట్లపై ఆధారపడటం కొత్త సవాళ్లను విసురుతోంది.
ఆదాయ సమీకరణాల్లో మార్పులు
సెప్టెంబర్ 2025లో GST 2.0 అమలులోకి వచ్చినప్పటి నుండి, భారత ఫెడరల్ ఆర్థిక వ్యవస్థలో కీలక మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. 2022లో పరిహారపు గడువు ముగిసిన తర్వాత, రాష్ట్రాలు సొంతంగానే ఈ మార్పుల ప్రభావాన్ని భరిస్తున్నాయి. అక్టోబర్ 2025 నుంచి సెప్టెంబర్ 2026 వరకు రాష్ట్రాల మొత్తం ఆదాయం 10.5% పెరిగినప్పటికీ, రాష్ట్రాల వారీగా చూస్తే ఆర్థిక పరిస్థితిలో భారీ వ్యత్యాసాలు కనిపిస్తున్నాయి.
సెటిల్మెంట్లపై పెరుగుతున్న ఆధారపడటం
ప్రస్తుతం రాష్ట్రాల GST (SGST) ఆదాయం స్థానిక వసూళ్లు మరియు IGST సెటిల్మెంట్లపై ఆధారపడి ఉంది. గతేడాది 9.6% గా ఉన్న స్థానిక SGST వృద్ధి రేటు, ఈసారి **5.2%**కి పడిపోవడం గమనార్హం. అంటే పన్ను రేట్ల తగ్గింపు ప్రభావం స్థానిక ఆదాయంపై నేరుగా కనిపిస్తోంది. మరోవైపు, దిగుమతుల ద్వారా వచ్చే IGST సెటిల్మెంట్లు 16.6% పెరిగాయి. ఇందులో దిగుమతి సంబంధిత IGST 27% పెరగడం వల్ల, రాష్ట్రాల మొత్తం ఆదాయంలో సగం వాటా ఇప్పుడు కేంద్ర నియంత్రణలో ఉన్న సెటిల్మెంట్లపైనే ఆధారపడి ఉంది.
ఎవరు లాభపడ్డారు? ఎవరు నష్టపోయారు?
ఈ కొత్త విధానంలో హర్యానా, గుజరాత్ వంటి రాష్ట్రాలు లాభపడగా, పారిశ్రామిక మరియు ఖనిజ సంపద కలిగిన జార్ఖండ్, ఒడిశా, ఛత్తీస్‌గఢ్, మరియు మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రాలు దాదాపు ₹9,000 కోట్ల మేర నష్టపోయాయి. ముఖ్యంగా బొగ్గుపై పన్ను విధానంలో మార్పులు (సెస్‌ తొలగింపు మరియు 18% పన్ను పెంపు) చేయడం వల్ల ఈ రాష్ట్రాల నుంచి IGST పూల్‌కు నిధులు తరలిపోతున్నాయి.
పారదర్శకత అవసరం
GST కౌన్సిల్ ఈ సంస్కరణల ద్వారా ఏడాదికి ₹48,000 కోట్ల భారం పడుతుందని అంచనా వేసినప్పటికీ, ఆ భారాన్ని రాష్ట్రాలు ఎలా పంచుకోవాలో స్పష్టమైన ప్రణాళిక ఇవ్వలేదు. పన్ను రిఫండ్ల భారం, క్రెడిట్ అడ్జస్ట్‌మెంట్ల వల్ల పారిశ్రామిక రాష్ట్రాలు ఇబ్బందులు పడుతున్నాయి. భవిష్యత్తులో ఏదైనా మార్పులు చేసే ముందు, రాష్ట్రాల వారీగా ఆదాయ ప్రభావాన్ని లెక్కించి, పారదర్శకంగా గణాంకాలను విడుదల చేయాలని ఆర్థిక నిపుణులు డిమాండ్ చేస్తున్నారు.