భారత్ ఫారెక్స్ రిజర్వులు రికార్డు స్థాయికి! అయినా రూపాయి బలహీనపడుతోంది.. కారణాలేంటి?

రిజర్వులు కొత్త శిఖరాలకు.. రూపాయి పతనమెందుకు?

భారతదేశ విదేశీ మారక నిల్వలు (Forex Reserves) ఎన్నడూ లేనంత గరిష్ట స్థాయికి చేరుకోవడం దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఒక పెద్ద బలం. అయితే, ఇటీవల మార్కెట్ కదలికలు ఈ బలమైన నిల్వలు కూడా అంతర్జాతీయ భౌగోళిక రాజకీయ ఉద్రిక్తతలు, బలమైన యూఎస్ డాలర్ ముందు తలవంచాల్సి వస్తోందని చూపిస్తున్నాయి. ఈ పరిస్థితి.. రిజర్వులు కవచంలా ఉన్నా, కరెన్సీపై ఒత్తిడి కొనసాగుతోందని, RBI క్రియాశీలకంగా వ్యవహరించాల్సి వస్తోందని స్పష్టం చేస్తోంది.

రూపాయి పతనానికి కారణాలు?

ఫిబ్రవరి 20, 2026న, భారత రూపాయి మారకం విలువ యూఎస్ డాలర్ తో పోలిస్తే 0.34% పడిపోయి 90.99 వద్ద స్థిరపడింది. లోకల్ స్పాట్ మార్కెట్ తెరిచే ముందు RBI డాలర్లను అమ్మడం వల్లే రూపాయి మరింత బలహీనపడకుండా 91/$ మార్క్ ను నిలబెట్టుకోగలిగిందని ట్రేడర్లు చెబుతున్నారు. మధ్యప్రాచ్య దేశాల్లో, ముఖ్యంగా స్ట్రెయిట్ ఆఫ్ హోర్ముజ్ వద్ద అమెరికా, ఇరాన్ మధ్య పెరుగుతున్న భౌగోళిక రాజకీయ ఉద్రిక్తతలు గ్లోబల్ రిస్క్ ను పెంచుతున్నాయి. దీనితో బ్రెంట్ క్రూడ్ ఆయిల్ ధరలు $71.50-$72.04 బ్యారెల్ కు చేరుకున్నాయి. భారతదేశం 85% కంటే ఎక్కువ ముడి చమురును దిగుమతి చేసుకుంటుంది కాబట్టి, పెరుగుతున్న ఇంధన ధరలు దిగుమతి ద్రవ్యోల్బణాన్ని (imported inflation) పెంచుతాయని, ఇది ఫిస్కల్ డెఫిసిట్ ను పెంచి, కంపెనీల మార్జిన్లపై ప్రభావం చూపుతుందని ఆందోళనలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. ఈ పరిణామాల నేపథ్యంలో, బెంచ్ మార్క్ 10-ఏళ్ల ప్రభుత్వ బాండ్ ఈల్డ్ కూడా స్వల్పంగా పెరిగి 6.72% వద్ద ముగిసింది.

విశ్లేషకుల చూపు.. డాలర్ బలం.. ఫెడ్ సంకేతాలు

గ్లోబల్ గా చాలా ఎమర్జింగ్ మార్కెట్ కరెన్సీలు బలహీనపడుతున్న నేపథ్యంలోనే రూపాయి కూడా పడిపోతోంది. అయితే, 2026 తొలి అర్ధభాగంలో ప్రాంతీయ కరెన్సీలతో పోలిస్తే రూపాయి పనితీరు మందకొడిగా ఉంది. ఫిబ్రవరి 20, 2026 నాటికి, యూఎస్ డాలర్ ఇండెక్స్ (DXY) 97.91 వద్ద ట్రేడ్ అవుతోంది, గత వారంలో 0.8% తగ్గినా, ఫెడరల్ రిజర్వ్ (Fed) తన వడ్డీ రేట్లను ఎక్కువ కాలం పాటు అధిక స్థాయిలో కొనసాగించవచ్చన్న అంచనాలు డాలర్ కు మద్దతునిస్తున్నాయి. జనవరి ఫెడ్ మీటింగ్ మినిట్స్ ప్రకారం, ద్రవ్యోల్బణం నియంత్రణలోకి రాకపోతే మరిన్ని రేట్ హైక్స్ కు వెళ్లాలనే యోచనలో కొందరు పాలసీ మేకర్లు ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. ఈ 'హాకిష్' సంకేతాలు, కొనసాగుతున్న భౌగోళిక అనిశ్చితి ఎమర్జింగ్ మార్కెట్ కరెన్సీలకు ప్రతికూల వాతావరణాన్ని సృష్టిస్తున్నాయి.

రిజర్వుల్లో తగ్గుదల.. కారణం?

ఫిబ్రవరి 13, 2026తో ముగిసిన వారంలో భారతదేశ విదేశీ మారక నిల్వలు $725.7 బిలియన్ల రికార్డు స్థాయికి చేరుకున్నాయి. ఈ నిల్వలు దాదాపు ఏడాది దిగుమతులకు, దాదాపు 96% ఎక్స్టర్నల్ డెట్ కు సరిపోతాయి. అయితే, ఫిబ్రవరి 6, 2026తో ముగిసిన వారంలో నిల్వలు $6.71 బిలియన్లు తగ్గి $717.06 బిలియన్లకు చేరుకున్నాయి. ఈ తగ్గుదలకు ముఖ్య కారణం బంగారం నిల్వల్లో (gold reserves) వచ్చిన క్షీణత, సుమారు $14.2 బిలియన్ల మేర తగ్గింది. మార్చి 2025 చివరి నాటికి, జనవరి 16, 2026 నాటికి ఎక్స్టర్నల్ డెట్ కవర్ రేషియో 90.8%, 94.0% గా ఉంది. నిల్వలు పుష్కలంగా ఉన్నప్పటికీ, ఈ కవర్ రేషియోలో హెచ్చుతగ్గులు కనిపిస్తున్నాయి.

భవిష్యత్ అంచనాలు.. కొనసాగుతుందా ఈ ఒత్తిడి?

రికార్డు స్థాయికి చేరినప్పటికీ, బంగారం, ఫారెక్స్ కరెన్సీ ఆస్తుల్లో తగ్గుదల కారణంగా రిజర్వులు ఇటీవల క్షీణించడం, మార్కెట్ స్థిరత్వాన్ని కాపాడటానికి RBI ఖర్చు చేస్తున్న తీరును సూచిస్తోంది. రూపాయి విలువ పడిపోతున్నప్పుడు RBI జోక్యం చేసుకుంటూ నిల్వలను వాడాల్సి వస్తోంది. భౌగోళిక ఉద్రిక్తతలు, గ్లోబల్ డాలర్ బలం కొనసాగితే, ఈ జోక్యాల వల్ల రిజర్వుల సుస్థిరతపై ప్రశ్నలు తలెత్తుతాయి. చాలా దేశాలతో పోలిస్తే, భారతదేశ ఈక్విటీ మార్కెట్లు 2026 తొలి అర్ధభాగం నాటికి తగ్గుముఖం పట్టాయి. ఇది గ్లోబల్ ప్రతికూలతలను ఎదుర్కొనేందుకు దేశీయంగా బలం తక్కువగా ఉందని, ముఖ్యంగా ఫారిన్ పోర్ట్ఫోలియో ఇన్వెస్టర్ల (FPI) ప్రవాహాలపై ఆధారపడటం వల్ల పెట్టుబడుల బయటకు వెళ్లే (capital outflows) అవకాశం ఉందని సూచిస్తోంది. డాలర్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా బలహీనపడినప్పటికీ, రూపాయి స్థిరంగా బలహీనంగా ఉండటం భారతదేశానికి ఉన్న ప్రత్యేక బలహీనతలను తెలియజేస్తుంది. బలహీనమైన రూపాయి దిగుమతి ద్రవ్యోల్బణాన్ని పెంచుతుంది, వాణిజ్య లోటును (trade deficit) పెంచుతుంది, ఆర్థిక వృద్ధిపై, ముఖ్యంగా ముడి పదార్థాలను దిగుమతి చేసుకునే రంగాలపై ప్రభావం చూపుతుంది.

ముగింపు..

రూపాయి భవిష్యత్ అంచనాలు ఇంకా సవాలుగానే ఉన్నాయి. విశ్లేషకులు స్వల్పకాలంలో రూపాయిపై ప్రతికూల ధోరణి కొనసాగుతుందని అంచనా వేస్తున్నారు. భౌగోళిక ఉద్రిక్తతలు, బలమైన డాలర్ వల్ల USD-INR స్పాట్ ధరలు ₹90.70 నుండి ₹91.30 మధ్య ట్రేడ్ అయ్యే అవకాశం ఉంది. ఇటీవలి వాణిజ్య ఒప్పందాలు దీర్ఘకాలిక ఆశావాదాన్నిచ్చినా, ప్రస్తుత ప్రతికూలతలు RBI తన జోక్యాలను కొనసాగించాల్సి రావచ్చని, దీనికోసం తన వద్ద ఉన్న భారీ, అయితే ఇటీవల పరీక్షించబడిన, విదేశీ మారక నిల్వలను ఉపయోగించాల్సి రావచ్చని సూచిస్తున్నాయి.