Whalesbook
కేంద్ర ప్రభుత్వ ఆర్థిక పంపిణీలో పెను మార్పు
రాష్ట్రాలు, కేంద్రం మధ్య ఆర్థిక సంబంధాలను నియంత్రించే ఫ్రేమ్వర్క్లో 16వ ఫైనాన్స్ కమిషన్ కీలక మార్పులు చేసింది. 2026-31 మధ్య కాలానికి ప్రకటించిన ఈ కొత్త ఫార్ములా, వనరుల కేటాయింపులో సరికొత్త దిశానిర్దేశం చేస్తోంది. ముఖ్యంగా, దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఏ రాష్ట్రం ఎంత తోడ్పాటు అందిస్తుందో (GDP Contribution) దానికనుగుణంగా నిధులను కేటాయించాలనే ప్రాధాన్యత దీనిలో ఉంది. ఈ నిర్ణయం అనేక రాష్ట్రాల ఆర్థిక స్థితిగతులను, అభివృద్ధి ప్రణాళికలను ప్రభావితం చేయనుంది.
ఆర్థిక పనితీరుకే పెద్ద పీట
16వ ఫైనాన్స్ కమిషన్ తాజాగా రూపొందించిన పద్ధతిలో, రాష్ట్రాల జీడీపీ (GDP) సహకారానికి 10% వెయిటేజీని చేర్చారు. ఆర్థికంగా బలంగా ఉన్న, సమర్థవంతమైన నిర్వహణ కనబరిచే రాష్ట్రాలను గుర్తించి, ప్రోత్సహించడమే ఈ మార్పు ముఖ్య ఉద్దేశ్యం. ముఖ్యంగా పారిశ్రామిక, సేవా, టెక్నాలజీ రంగాల్లో రాష్ట్రాల పనితీరును ఇది పరిగణనలోకి తీసుకుంటుంది. గతంలో మాదిరిగా కేవలం అవసరాల ఆధారంగా కాకుండా, ఆర్థిక కార్యకలాపాలను నేరుగా ప్రోత్సహించేలా ఈ పారామీటర్ను రూపొందించారు. 'టాక్స్ ఎఫర్ట్' (Tax Effort) వంటి కొన్ని పాత కొలమానాలను తగ్గించి, 'పర్ క్యాపిటా జీఎస్డీపీ డిస్టెన్స్' (Per Capita GSDP Distance) కు 42.5% వెయిటేజీ ఇవ్వడం ద్వారా, అభివృద్ధి అవసరాలు, ఆర్థిక సామర్థ్యం మధ్య సమతుల్యం సాధించే ప్రయత్నం జరిగింది.
రాష్ట్రాల వారీగా మారనున్న కేటాయింపులు
ఈ కొత్త విధానం ప్రకారం, కర్ణాటక రాష్ట్రానికి కేంద్ర పన్ను ఆదాయంలో వాటా గణనీయంగా పెరగనుంది. 2026-31 కాలానికి కర్ణాటక వాటా 4.13% కి చేరుకుంటుందని అంచనా. దీంతో రాష్ట్రానికి అదనంగా సుమారు ₹7,387 కోట్లు లభించనున్నాయి. ఇది గత 15వ ఫైనాన్స్ కమిషన్ కేటాయింపులతో పోలిస్తే చెప్పుకోదగ్గ పెరుగుదల. కేరళకు కూడా ₹6,975 కోట్లు అదనంగా వచ్చి, వాటా 2.38% కి చేరుకుంటుంది. గుజరాత్, హర్యానా, మహారాష్ట్ర వంటి ఆర్థికంగా బలమైన రాష్ట్రాలకూ మేలు చేకూరనుంది. మహారాష్ట్ర వాటా 6.44% కి పెరగనుంది.
అయితే, మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి మాత్రం భారీ కోతలు తప్పవని తెలుస్తోంది. సుమారు ₹7,677 కోట్లు కోత పడి, వాటా 7.35% కి తగ్గే అవకాశం ఉంది. కొత్తగా ప్రవేశపెట్టిన సామర్థ్య కొలమానాల్లో పనితీరు మందకొడిగా ఉండటమే దీనికి కారణం. ఉత్తరప్రదేశ్ (₹4,884 కోట్లు కోత), పశ్చిమ బెంగాల్ (₹4,701 కోట్లు కోత) వంటి అధిక జనాభా కలిగిన పెద్ద రాష్ట్రాలకూ నిధుల కేటాయింపు తగ్గే అవకాశాలున్నాయి. బీహార్కు కూడా ₹1,679 కోట్లు తగ్గనున్నాయి.
ఆర్థిక సమాఖ్యవాదంలో కొత్త అడుగు
రాష్ట్రాల భాగస్వామ్య పన్నుల పూల్లో వాటాను 41% గానే కొనసాగించడంపై చర్చ జరుగుతోంది. అయితే, నిధుల కేటాయింపులో క్షితిజ సమాంతర (Horizontal) ఫార్ములాను మార్చడం ద్వారా, ఆర్థికంగా తోడ్పాటు అందించే రాష్ట్రాలకు స్పష్టమైన ప్రాధాన్యత ఇస్తున్నారు. ఇది ఒకవైపు అవసరాలున్న రాష్ట్రాలకు మేలు చేసే సమానత్వ సూత్రానికి (Equity), మరోవైపు ఆర్థిక సామర్థ్యాన్ని పెంచే ప్రోత్సాహకానికి (Efficiency) మధ్య సమతుల్యం సాధించే ప్రయత్నంగా కనిపిస్తోంది. కొందరు విశ్లేషకుల అభిప్రాయం ప్రకారం, ఇది సహకార సమాఖ్యవాదాన్ని (Cooperative Federalism) ఒత్తిడికి గురి చేయవచ్చని, ఎందుకంటే ఆర్థికంగా బలమైన రాష్ట్రాలకు నిధులు పెరిగి, తక్కువ ఆర్థిక కార్యకలాపాలున్న లేదా అధిక జనాభా కలిగిన రాష్ట్రాలు సవాళ్లు ఎదుర్కోవచ్చని అంటున్నారు. 15వ ఫైనాన్స్ కమిషన్ యొక్క సమానత్వ-కేంద్రీకృత విధానం నుంచి ఈ మార్పు, భారతదేశ ఆర్థిక సమాఖ్య నిర్మాణంలో ఒక స్పష్టమైన పరిణామాన్ని సూచిస్తోంది.