భారతదేశం యొక్క ఆరవ విడత కీలక, వ్యూహాత్మక ఖనిజాల బ్లాకుల వేలం ప్రక్రియ భారీ అపజయంగా మిగిలింది. అర్హత కలిగిన బిడ్డర్లు, ఇన్వెస్టర్ల నుంచి సరైన స్పందన కరువవ్వడంతో 11 బ్లాకులను రద్దు చేయాల్సి వచ్చింది. ఇది దేశ ఆర్థికాభివృద్ధికి, జాతీయ భద్రతకు అత్యవసరమైన ఖనిజాల దేశీయ అన్వేషణ, మైనింగ్ ప్రక్రియను ప్రోత్సహించాలనే భారతదేశం యొక్క లక్ష్యాలకు పెద్ద ఎదురుదెబ్బ. గత వేలం రౌండ్లలో కూడా ఇదే విధమైన నిరాశ ఎదురవ్వడం, కేవలం 5 బ్లాకులకు ఎలాంటి బిడ్లు రాకపోవడం, మరో 5 బ్లాకులకు అవసరమైన కనీసం ముగ్గురు సాంకేతికంగా అర్హత కలిగిన బిడ్డర్లు కూడా దొరకకపోవడం పరిస్థితి తీవ్రతను తెలియజేస్తోంది.
అసలు ఇన్వెస్టర్లు ఎందుకు ముందుకు రావడం లేదు?
ప్రభుత్వ లక్ష్యాలకు, పెట్టుబడిదారుల రిస్క్ తీసుకునే సామర్థ్యానికి మధ్య అవగాహన లోపం స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. లిథియం, కోబాల్ట్, రేర్ ఎర్త్ ఎలిమెంట్స్ వంటి ఖనిజాలకు గ్లోబల్ డిమాండ్ విపరీతంగా ఉన్నప్పటికీ, ఇండియా వేలం ప్రక్రియల్లో పెట్టుబడిదారుల భాగస్వామ్యం తక్కువగా ఉంటోంది. ఇది కొత్త విషయం కాదు; 2023 నుంచి జరిగిన మునుపటి రౌండ్లలో 81 బ్లాకులకు గాను 14 బ్లాకులకు బిడ్లు రాలేదు, 33 బ్లాకులకు సరిపడా అర్హత కలిగిన బిడ్డర్లు లేకపోయారు. భూగర్భ సమాచారం (Geological Data) నాణ్యతపై సందేహాలు, అధిక అన్వేషణ ఖర్చులు, ప్రాజెక్టుల దీర్ఘకాలిక సమయం, నియంత్రణల (Regulations)పై అనిశ్చితి వంటివి ప్రధాన కారణాలు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా అన్వేషణకు పెట్టుబడులు తగ్గడం కూడా ఇన్వెస్టర్లను కొత్త ప్రాజెక్టుల విషయంలో జాగ్రత్తగా ఉండేలా చేస్తోంది. ప్రైవేట్ ఈక్విటీ (Private Equity) సంస్థలు తమ స్వభావం రీత్యా అధిక రిస్క్ ఉన్న తొలి దశ అన్వేషణ ప్రాజెక్టులకు దూరంగా ఉంటాయి.
గ్లోబల్ పోటీ, పెట్టుబడిదారుల జాగ్రత్త
భారతదేశం బిడ్డర్లను ఆకర్షించడంలో ఇబ్బంది పడుతున్న సమయంలోనే, కీలక ఖనిజాల కోసం ప్రపంచవ్యాప్తంగా పోటీ తీవ్రమవుతోంది. డీకార్బనైజేషన్ ప్రయత్నాలు, భౌగోళిక రాజకీయ (Geopolitical) పరిణామాలు దీనికి కారణం. చైనా అనేక కీలక ఖనిజాల ప్రాసెసింగ్లో ఆధిపత్యం చెలాయిస్తుండటం కూడా సరఫరాలను క్లిష్టతరం చేస్తోంది. లిథియం, కోబాల్ట్, రేర్ ఎర్త్ ఎలిమెంట్స్ వంటి ఖనిజాలు భారతదేశం యొక్క క్లీన్ ఎనర్జీ లక్ష్యాలకు ఎంతో కీలకమైనప్పటికీ, ఇన్వెస్టర్లు మాత్రం జాగ్రత్తగా వ్యవహరిస్తున్నారు. అధిక మూలధన వ్యయాలు, ప్రాజెక్ట్ అభివృద్ధికి పట్టే సుదీర్ఘ సమయం, పర్యావరణ, పాలన (ESG) అవసరాలు, మైనింగ్ ప్రాంతాల్లో మౌలిక సదుపాయాల కొరత వంటివి భాగస్వామ్యాన్ని నిరుత్సాహపరుస్తున్నాయి. గ్రాఫైట్, లిథియం వంటి ఖనిజాల ధరల్లోని అస్థిరత కూడా కొత్త వ్యాపారాల లాభదాయకతను ప్రభావితం చేస్తోంది. ప్రభుత్వాలు నిబంధనలను సులభతరం చేయడానికి, ప్రోత్సాహకాలు అందించడానికి ప్రయత్నిస్తున్నప్పటికీ, రిస్క్ను అంచనా వేయడంలో, ప్రాజెక్ట్ సాధ్యాసాధ్యాలను గుర్తించడంలో లోతైన సమస్యలకు మెరుగైన పరిష్కారాలు అవసరం.
నిర్మాణపరమైన బలహీనతలు పురోగతిని అడ్డుకుంటున్నాయి
ఈ నిరంతర తక్కువ ఇన్వెస్టర్ల హాజరు, భారతదేశ మైనింగ్ రంగం, విధానపరమైన యంత్రాంగంలో గణనీయమైన నిర్మాణపరమైన బలహీనతలను సూచిస్తోంది. తగినంత భూగర్భ సమాచారం లేకపోవడం, పెట్టుబడిదారులకు అనుకూలమైన ప్రోత్సాహకాలు కొరవడటం వంటివి ప్రైవేట్ రంగ భాగస్వామ్యానికి ప్రధాన అడ్డంకులు. స్థిరపడిన మైనింగ్ దేశాలతో పోలిస్తే, కొత్త అన్వేషణ ప్రాజెక్టులకు పెట్టుబడులను ఆకర్షించడంలో ఇండియా సవాళ్లను ఎదుర్కొంటోంది. కొత్త నిల్వలను కనుగొనడం కంటే, ఇప్పటికే ఉన్న గనులను విస్తరించడంపైనే ఎక్కువగా పెట్టుబడులు కేంద్రీకృతమవుతున్నాయి. ఆవిష్కరణకు బలమైన ప్రోత్సాహకాలు లేని ప్రస్తుత వేలం వ్యవస్థ ఈ అంతరాన్ని పెంచుతోంది. సంస్కరణలు జరుగుతున్నప్పటికీ, ప్రాజెక్టుల అమలు వేగం, అనుమతులు, రెగ్యులేటరీ ఆమోదాలు పొందడంలో ఉన్న సంక్లిష్టత ఇంకా గణనీయమైన అడ్డంకులుగా ఉన్నాయి. అనేక కంపెనీలకు మైనింగ్ ప్రాజెక్టులను మొదటి నుంచి చివరి వరకు నిర్వహించడంలో అనుభవం తక్కువగా ఉంది. అంతేకాకుండా, ప్రాసెసింగ్ సామర్థ్యాలలో గణనీయమైన పెట్టుబడి అవసరం. దేశీయ కీలక ఖనిజాల సరఫరాను బలోపేతం చేయాలనే భారతదేశ ఆశయానికి ఈ ధోరణి సవాలుగా మారింది.
ముందున్న మార్గం
డీకార్బనైజేషన్ ప్రయత్నాలు, భౌగోళిక రాజకీయ మార్పుల వల్ల ప్రేరేపించబడిన కీలక ఖనిజాల కోసం జరుగుతున్న ప్రపంచ పోటీ, భారతదేశాన్ని ఒక కీలక దశలో నిలబెట్టింది. ఈ అత్యవసర వనరులకు డిమాండ్ గణనీయంగా పెరుగుతుందని అంచనా వేస్తున్నప్పటికీ, నమ్మకమైన దేశీయ సరఫరా గొలుసులను (Supply Chains) నిర్మించుకోవడం కష్టమైన పని. గత వేలం వైఫల్యాలు, స్వయం సమృద్ధి సాధించాలనే ఉద్దేశ్యం బలంగా ఉన్నప్పటికీ, అమలులో దీర్ఘకాలిక సవాళ్లు ఇంకా మిగిలి ఉన్నాయని స్పష్టం చేస్తున్నాయి. భవిష్యత్ విజయం, పెట్టుబడిదారుల రిస్క్ ఆకలికి (Risk Appetite) మెరుగ్గా సరిపోయేలా వేలం యంత్రాంగాన్ని సంస్కరించడంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. మెరుగైన భూగర్భ సర్వేలు, మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి, వ్యూహాత్మక ప్రపంచ భాగస్వామ్యాలు కూడా కీలక ఖనిజాల సేకరణ యొక్క సంక్లిష్ట ప్రకృతిని నావిగేట్ చేయడానికి కీలకమవుతాయి.