అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలకు దూరంగా నిల్వలు
అంతర్జాతీయ ఇంధన సంస్థ (IEA) సిఫార్సు చేసిన 90 రోజుల నికర చమురు దిగుమతి కవర్ కంటే మన దేశ నిల్వలు తక్కువగా ఉన్నాయి. ఇండియా స్ట్రాటజిక్ పెట్రోలియం రిజర్వ్ (SPR) ఒక్కటే 5.33 మిలియన్ మెట్రిక్ టన్నుల ముడి చమురు నిల్వ సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంది, ఇది పూర్తిస్థాయిలో ఉన్నప్పుడు సుమారు 9.5 రోజుల సరఫరాకు సరిపోతుంది. వాణిజ్య నిల్వలతో కలిపినా, మొత్తం నిల్వలు సుమారు 74 రోజుల కవరేజీని మాత్రమే అందిస్తాయి. జపాన్ వంటి దేశాలు 254 రోజుల నిల్వలను కలిగి ఉండటంతో పోలిస్తే ఇది చాలా తక్కువ. పశ్చిమ ఆసియాలో ప్రస్తుతం నెలకొన్న భౌగోళిక రాజకీయ అస్థిరత, ఈ పరిమిత నిల్వల వల్ల దేశం ఎదుర్కొనే దుర్బలత్వాన్ని మరింత పెంచుతోంది. దీనివల్ల ధరల హెచ్చుతగ్గులు, సరఫరా గొలుసులో అంతరాయాలకు గురయ్యే ప్రమాదం ఉంది.
వైవిధ్యీకరణ దిశగా అడుగులు
PNGRB సెక్రటరీ అంజన్ కుమార్ మిశ్రా మాట్లాడుతూ, పశ్చిమ ఆసియా సంక్షోభం భారత్ను ప్రభావితం చేస్తుందని, అయితే ప్రభుత్వం పరిస్థితిని నిశితంగా పర్యవేస్తోందని, తక్షణమే ఎటువంటి ఇంధన కొరత లేదని హామీ ఇచ్చారు. భారతదేశ వ్యూహంలో ముడి చమురు వనరుల వైవిధ్యీకరణ (Diversification) కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది. సాంప్రదాయకంగా పశ్చిమ ఆసియాపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించుకుంటూ, రష్యా, వెనిజులా నుండి దిగుమతులు పెంచుకుంది. అంతేకాకుండా, మొజాంబిక్, అంగోలా, అర్జెంటీనా, బ్రెజిల్, కెనడా వంటి దేశాల నుండి కూడా సరఫరాలను పరిశీలిస్తోంది. 2022 తర్వాత రష్యన్ ముడి చమురు వాటా పెరిగినప్పటికీ, ఇప్పుడు మొత్తం దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించే ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి. ఈ వైవిధ్యీకరణ వ్యూహం, ముఖ్యంగా హార్ముజ్ జలసంధి వంటి కీలక మార్గాల ద్వారా జరిగే రవాణాను పరిగణనలోకి తీసుకుంటే, ఏదైనా ఒక ప్రాంతంపై ఆధారపడటంలోని నష్టాలను తగ్గిస్తుంది.
ఆర్థిక వ్యవస్థపై ప్రభావం
దేశం తన అవసరాలలో సుమారు 88-89% వరకు దిగుమతి చేసుకునే ముడి చమురుపై ఎక్కువగా ఆధారపడటం, స్థూల ఆర్థిక (Macroeconomic) దుర్బలత్వానికి దారితీస్తుంది. అంతర్జాతీయంగా చమురు ధరలు, ముఖ్యంగా బ్యారెల్ $100 దాటితే, తీవ్రమైన నష్టాలు ఉంటాయని ఆర్థికవేత్తలు హెచ్చరిస్తున్నారు. బ్యారెల్ ధరలో ప్రతి $10 పెరుగుదల, భారతదేశ ప్రస్తుత ఖాతా లోటు (CAD) ను 0.3-0.4% వరకు పెంచగలదు, అలాగే ద్రవ్యోల్బణాన్ని 0.35-0.6% వరకు పెంచే అవకాశం ఉంది. పెరిగిన చమురు ధరలు జీడీపీ వృద్ధిని 7% కంటే పైనుండి సుమారు 6.5% కు తగ్గించవచ్చని అంచనా. ఈ పరిస్థితి భారత రూపాయిపై కూడా ఒత్తిడి పెంచుతుంది, ఎందుకంటే అధిక దిగుమతి ఖర్చులు విదేశీ కరెన్సీకి డిమాండ్ను పెంచుతాయి. పరిమిత SPR సామర్థ్యం కారణంగా, భారతదేశం తక్షణ ద్రవ్యోల్బణ షాక్లకు, సరఫరా అంతరాయాలకు ప్రత్యక్షంగా గురవుతుంది. హార్ముజ్ జలసంధి వంటి కీలక షిప్పింగ్ మార్గాలలో అంతరాయాలు ఈ ప్రమాదాలను మరింత పెంచుతాయి.
భవిష్యత్ ప్రణాళికలు
ఈ సవాళ్లను అధిగమించడానికి, భారతదేశం తన ఇంధన భద్రతా కార్యక్రమాలను వేగవంతం చేస్తోంది. ప్రభుత్వం SPR దశ II విస్తరణను ఆమోదించింది, దీని ద్వారా చండిఖోల్ వద్ద కొత్త సైట్లు, పడుర్ వద్ద విస్తరించిన సౌకర్యం ద్వారా అదనంగా 6.5 మిలియన్ టన్నుల నిల్వ సామర్థ్యాన్ని జోడిస్తుంది. దీనితో పాటు, భారతదేశం ప్రత్యామ్నాయ, స్వచ్ఛమైన ఇంధన వనరుల వైపు వ్యూహాత్మకంగా మళ్లుతోంది. దీర్ఘకాలంలో దిగుమతి చేసుకునే శిలాజ ఇంధనాలపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడానికి, గ్రీన్ హైడ్రోజన్, కార్బన్ క్యాప్చర్, యుటిలైజేషన్ అండ్ స్టోరేజ్ (CCUS) వంటి అధునాతన స్వచ్ఛమైన ఇంధన సాంకేతికతలలో పెట్టుబడులకు ప్రాధాన్యత ఇస్తున్నారు. ఇంధన వనరులను వైవిధ్యపరచడం, దేశీయ ఉత్పత్తిని పెంచడం వంటివి, ప్రపంచ ఇంధన మార్కెట్ అస్థిరత, భౌగోళిక రాజకీయ అనిశ్చితుల నుండి భారతదేశ ఆర్థిక వ్యవస్థను రక్షించడానికి కీలకం.