సెబీ కమోడిటీ మార్కెట్ లో భారీ సంస్కరణలు: కీలక వ్యవసాయ సరుకులపై నిషేధం ఎత్తేసే యోచన!

Sebi ప్రతిపాదించిన సంస్కరణల్లో అత్యంత కీలకమైనది.. డిసెంబర్ 2021 నుండి అమల్లో ఉన్న ఏడు ప్రధాన వ్యవసాయ కమోడిటీలపై (Agri-commodities) వాణిజ్య నిషేధాన్ని ఎత్తివేయడం. గోధుమ, శనగ, ఆవాలు, సోయాబీన్, పెసర, నాన్-బాస్మతి వరి, ముడి పామాయిల్ వంటి కీలక సరుకులపై ఉన్న ఈ నిషేధం, మార్చి 2026 వరకు పొడిగించబడింది. ఈ నిషేధం వల్ల వాణిజ్య పరిమాణాలు (Trading Volumes) బాగా తగ్గిపోయాయి. రైతులు, వ్యాపారులకు హెడ్జింగ్ (Hedging) అవకాశాలు కూడా సంకెళ్లు పడ్డాయి.

మార్కెట్ వర్గాల విశ్లేషణ ప్రకారం, ఈ నిషేధాలు ధరల నియంత్రణకు అంతగా ఉపయోగపడలేదని, కానీ ఫ్యూచర్స్ మార్కెట్ కు తీవ్ర నష్టం కలిగించాయని వాదనలున్నాయి. ఇప్పుడు ఈ నిషేధాన్ని ఎత్తివేస్తే, మార్కెట్ లో మళ్ళీ జీవం పోస్తుందని ఆశలు చిగురిస్తున్నాయి.

ఇంకా, Sebi వ్యవసాయ కమోడిటీల వర్గీకరణను (Classification) కూడా సమీక్షిస్తోంది. ఇది పొజిషన్ లిమిట్స్ (Position Limits) పై ప్రభావం చూపుతుంది. ప్రస్తుత విధానం మార్కెట్ వాస్తవాలకు అనుగుణంగా లేదని, దానిని సులభతరం చేసి, తరచుగా జరిగే లిమిట్ ఉల్లంఘనలను తగ్గించాలని చూస్తోంది. అలాగే, మార్జిన్ ఫ్రేమ్‌వర్క్స్ (Margin Frameworks) మరియు ఉల్లంఘనలకు విధించే పెనాల్టీలను కూడా పునఃపరిశీలిస్తోంది, తద్వారా పాల్గొనేవారిని ప్రోత్సహించే వ్యవస్థను నిర్మించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

ఈ సంస్కరణలు కేవలం భాగస్వామ్యాన్ని పెంచడమే కాకుండా, భారత కమోడిటీ మార్కెట్‌ను అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా మార్చాలని, గ్లోబల్ పెట్టుబడిదారులను (Institutional Capital) ఆకర్షించాలని Sebi లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. గతంలో మ్యూచువల్ ఫండ్స్, పోర్ట్‌ఫోలియో మేనేజర్లకు అనుమతి ఇచ్చినట్లే, ఇప్పుడు ఫారిన్ పోర్ట్‌ఫోలియో ఇన్వెస్టర్లకు (FPIs) ఎక్స్ఛేంజ్ ట్రేడెడ్ కమోడిటీ డెరివేటివ్స్‌లో (ETCDs) ప్రత్యక్ష మార్కెట్ యాక్సెస్ కూడా కల్పిస్తోంది. మెటల్స్, ఎనర్జీ వంటి విభాగాల్లో విభిన్న పెట్టుబడి మార్గాలను తీసుకురావాలని ప్రయత్నిస్తోంది.

భారత మార్కెట్ సింగపూర్, మలేషియా వంటి ప్రాంతీయ హబ్‌లతో పోటీపడగలదని, బలమైన ధరల నిర్ధారణ యంత్రాంగాలను (Price Discovery Mechanisms) అభివృద్ధి చేయగలదని అంచనా. అయితే, బేస్ మెటల్స్‌కు ఫిజికల్ డెలివరీ మౌలిక సదుపాయాల వంటి సవాళ్లు ఇంకా ఉన్నాయి. గత ఆర్థిక సంవత్సరం (FY25) లో భారత కమోడిటీ డెరివేటివ్స్ మార్కెట్ టర్నోవర్ (Notional Turnover) ఏకంగా ₹580 లక్షల కోట్ల మార్కును దాటింది, ఇది మునుపటి ఏడాది కంటే దాదాపు రెట్టింపు.

అయితే, ఈ సంస్కరణలు ఆశాజనకంగా కనిపిస్తున్నా, కొన్ని రిస్కులు కూడా ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా, కీలక వ్యవసాయ సరుకులపై విధించిన నిషేధాలు మార్కెట్ లిక్విడిటీని, ధరల నిర్ధారణను దెబ్బతీశాయని, దీని ప్రభావం రైతులు, వ్యాపారులపై పడిందని నిపుణులు విశ్లేషిస్తున్నారు. అసలు ఈ నిషేధాలు ధరల అదుపునకు ఎంతవరకు ఉపయోగపడ్డాయనేది చర్చనీయాంశమే. గతంలో, అధికంగా విధించిన పొజిషన్ లిమిట్స్, సర్క్యూట్ ఫిల్టర్స్ వంటి కఠిన నిబంధనలు వ్యాపార వృద్ధిని, పెట్టుబడిదారుల భాగస్వామ్యాన్ని అడ్డుకున్నాయని విమర్శలున్నాయి.

ప్రస్తుతం ఏడు ప్రధాన వ్యవసాయ కమోడిటీలపై నిషేధం ఎత్తివేసినా, మార్కెట్ పునరుత్తేజం అనేది సంస్కరణల అమలు తీరుపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది. మరోవైపు, ఈక్విటీ డెరివేటివ్స్‌లో దాదాపు 90% మంది రిటైల్ పెట్టుబడిదారులు నష్టపోయినట్లు (FY25) గత గణాంకాలు సూచిస్తున్నాయి. కమోడిటీ డెరివేటివ్స్‌లో కూడా సరైన అవగాహన, రక్షణలు లేకపోతే, ఊహాజనిత వ్యాపారం (Speculative Patterns) పెరిగి నష్టపోయే ప్రమాదం ఉంది. కాబట్టి, పెట్టుబడిదారులు అప్రమత్తంగా ఉండాలి.

Sebi త్వరలోనే ఈ ప్రతిపాదనలపై ఒక కన్సల్టేషన్ పేపర్‌ను విడుదల చేయనుంది. ఆ తర్వాత పరిశ్రమ వర్గాలతో చర్చలు, ప్రజల అభిప్రాయాల సేకరణ ప్రక్రియ పూర్తయ్యాక బోర్డు ఆమోదం లభించే అవకాశం ఉంది. వ్యవసాయ సరుకులపై నిషేధం ఎప్పుడు ఎత్తేస్తారు, పొజిషన్ లిమిట్స్, మార్జిన్ ఫ్రేమ్‌వర్క్ ఎలా ఉండబోతుందనే దానిపై మార్కెట్ వర్గాలు ఆసక్తిగా ఎదురుచూస్తున్నాయి. ఈ సంస్కరణలు విజయవంతమైతే, భారత కమోడిటీ డెరివేటివ్స్ మార్కెట్ ప్రపంచ స్థాయికి ఎదగడానికి మార్గం సుగమం అవుతుంది.