ఖనిజాల విక్రయాలను క్రమబద్ధీకరించేందుకు ఇండియా తొలిసారిగా 'నేషనల్ మినరల్ ఎక్స్ఛేంజ్'ను ప్రారంభించబోతోంది. వచ్చే ఆర్థిక సంవత్సరం నాటికి అందుబాటులోకి రానున్న ఈ ప్లాట్ఫామ్, దేశంపై ఉన్న ₹10.12 లక్షల కోట్ల దిగుమతుల భారాన్ని తగ్గించడమే ప్రధాన లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
ఒకే వేదిక.. అదుపులోకి ధరలు
ప్రస్తుతం దేశంలో ఖనిజాల లావాదేవీలు ఎక్కువగా ప్రైవేట్ ఒప్పందాల ద్వారా జరుగుతున్నాయి, దీనివల్ల ధరల్లో పారదర్శకత లోపిస్తోంది. దీన్ని సరిచేయడానికి మైనింగ్ మంత్రిత్వ శాఖ, 'మినరల్ ఎక్స్ఛేంజ్ రూల్స్, 2026' ఆధారంగా ఒక అధునాతన ఎలక్ట్రానిక్ మార్కెట్ను సిద్ధం చేస్తోంది. దీని ద్వారా రియల్ టైమ్ ప్రైస్ డిస్కవరీ సాధ్యమవుతుంది, ఇది నేరుగా స్థానిక మైనింగ్ కంపెనీల ప్రాఫిట్ మార్జిన్స్ను పెంచే అవకాశం ఉంది.
ఎవరికి లాభం? ఏయే సవాళ్లు ఉన్నాయి?
ఈ మార్పు వల్ల NMDC, Coal India మరియు పెద్ద స్టీల్ తయారీ సంస్థలకు భారీ ఊతం లభిస్తుంది. అయితే, దీని అమలులో ఒక పెద్ద చిక్కు ఉంది. భారత రాజ్యాంగం ప్రకారం ఖనిజ హక్కులు రాష్ట్రాల పరిధిలోకి వస్తాయి. మైనింగ్ లీజులు, రాయల్టీలు అన్నీ రాష్ట్రాలే చూసుకుంటాయి కాబట్టి, కేంద్రం అన్ని రాష్ట్రాలను ఈ డిజిటల్ ప్లాట్ఫామ్లోకి తీసుకురావడం సవాలుతో కూడుకున్న పని.
భారీ దిగుమతుల భారం
2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరంలో ఇండియా ఖనిజాల దిగుమతుల కోసం ఏకంగా ₹10.12 లక్షల కోట్ల ఖర్చు చేసింది. దేశీయ ఉత్పత్తిని 2013-14లో ₹50,000 కోట్ల నుండి 2025-26 నాటికి ₹1.86 లక్షల కోట్ల స్థాయికి పెంచినప్పటికీ, 'విక్షిత్ భారత్ 2047' రోడ్మ్యాప్ లక్ష్యాలను అందుకోవాలంటే మరింత ఉత్పత్తి అవసరం. ఈ ఎక్స్ఛేంజ్ విజయవంతమైతే, ఐరన్ ఓర్ వంటి కీలక ఖనిజాల దిగుమతులను భారీగా తగ్గించే వీలుంటుంది.