సెక్యూరిటీస్ అండ్ ఎక్స్ఛేంజ్ బోర్డ్ ఆఫ్ ఇండియా (SEBI) షార్ట్ సెల్లింగ్ (Short Selling) నిబంధనలను సరళతరం చేసింది. సెక్యూరిటీస్ లెండింగ్ అండ్ బారోయింగ్ మెకానిజం (SLBM) కింద అందుబాటులో ఉండే స్టాక్స్ సంఖ్యను రెట్టింపు చేయడంతో పాటు, కొల్లేటరల్ (Collateral) అవసరాన్ని **130%** నుంచి **100%** కి తగ్గించింది. ఈ చర్య ద్వారా క్యాష్ మార్కెట్, డెరివేటివ్స్ మార్కెట్ మధ్య సమతుల్యం తీసుకురావాలని SEBI యోచిస్తోంది.
మార్కెట్ కార్యకలాపాల్లో సమతుల్యం కోసం SEBI కొత్త అడుగు!
భారతదేశ క్యాపిటల్ మార్కెట్లను నియంత్రించే సెబీ (SEBI), షార్ట్ సెల్లింగ్ కోసం SLBM (Securities Lending and Borrowing Mechanism) కింద అందుబాటులో ఉన్న స్టాక్స్ సంఖ్యను దాదాపు రెట్టింపు చేసింది. ఇంతకు ముందు అందుబాటులో ఉన్న స్టాక్స్ కంటే ఇప్పుడు మరిన్ని స్టాక్స్ లో షార్ట్ సెల్లింగ్ చేసుకోవచ్చు. అంతేకాకుండా, షార్ట్ సెల్లర్లు చెల్లించాల్సిన కొల్లేటరల్ మొత్తాన్ని 130% నుంచి 100% కి తగ్గించడం, అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా మార్పులు తీసుకురావడానికి SEBI కృషి చేస్తోంది.
క్యాష్, డెరివేటివ్స్ మార్కెట్ల మధ్య అంతరాన్ని తగ్గించే ప్రయత్నం
ప్రస్తుతం ఇండియాలో క్యాష్ మార్కెట్, ఈక్విటీ డెరివేటివ్స్ మార్కెట్ మధ్య భారీ అంతరం ఉంది. NSE, BSEలలో ఈక్విటీ డెరివేటివ్స్ టర్నోవర్ రోజుకు సుమారు ₹492 లక్షల కోట్లు ఉండగా, క్యాష్ మార్కెట్ టర్నోవర్ కేవలం ₹1.32 లక్షల కోట్ల వద్దనే ఆగిపోతుంది. ఈ వ్యత్యాసాన్ని తగ్గించడానికి, స్టాక్స్ ను అరువు తీసుకోవడం, ఇవ్వడం సులభతరం చేయడం ద్వారా క్యాష్ మార్కెట్లో కార్యకలాపాలను పెంచాలని SEBI ఆశిస్తోంది. దీనివల్ల ఇన్వెస్టర్లు డెరివేటివ్స్ మార్కెట్ పైనే ఎక్కువగా ఆధారపడకుండా, తమ పోర్ట్ఫోలియోలను హెడ్జ్ చేసుకోవడానికి (hedge) మరిన్ని మార్గాలు లభిస్తాయి.
SLBM లోని సంక్లిష్టతలు, రిస్కులు
అయితే, స్టాక్స్ సంఖ్య పెరిగినా, SLBM విధానం కారణంగా వ్యక్తిగత ఇన్వెస్టర్లకు దీనివల్ల కలిగే ప్రయోజనం పరిమితంగానే ఉండవచ్చని మార్కెట్ నిపుణులు అంటున్నారు. ఈ మెకానిజం ప్రస్తుతం ఎక్స్ఛేంజ్ ట్రేడెడ్ సిస్టమ్ (Exchange-Traded System) ద్వారా సెంట్రల్ క్లియరింగ్ (Central Clearing) తో పనిచేస్తుంది. ఇది భద్రతను అందించినప్పటికీ, అంతర్జాతీయ మార్కెట్లలోని ఓవర్-ది-కౌంటర్ (OTC) మోడల్స్ లో ఉన్నంత సౌలభ్యం ఇందులో లేదు. దీనితో పాటు, లెండింగ్ ఫీజులు (Lending Fees), ప్రత్యేక మార్జిన్ అవసరాలు (Margin Requirements) వంటివి అధునాతన ట్రేడింగ్ వ్యూహాలు తెలియనివారికి సంక్లిష్టంగా మారవచ్చు.
గతంలో SLBM కింద అందుబాటులో ఉన్న 176 స్టాక్స్ లో కూడా, రోజుకు కేవలం 38 నుంచి 46 స్టాక్స్ లోనే యాక్టివ్ బారోయింగ్ (Active Borrowing) జరిగినట్లు గణాంకాలు చెబుతున్నాయి. కేవలం స్టాక్స్ జాబితాను సుమారు 350కి పెంచడం వల్ల పెద్దగా మార్పు రాకపోవచ్చని, ఇన్స్టిట్యూషనల్, రిటైల్ పార్టిసిపెంట్లు ఈ టూల్స్ ను ఎలా ఉపయోగిస్తారనే దానిపైనే ఈ మార్పుల విజయం ఆధారపడి ఉంటుందని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు.
ఇన్వెస్టర్లు ఏం గమనించాలి?
రాబోయే రోజుల్లో, ఈ మార్పుల వల్ల క్యాష్ సెగ్మెంట్ లో లిక్విడిటీ (Liquidity) పెరుగుతుందా లేక డెరివేటివ్స్ మార్కెట్ తన ఆధిపత్యాన్ని కొనసాగిస్తుందా అనేది చూడాలి. ఇన్స్టిట్యూషనల్ ఇన్వెస్టర్లు ఈ SLBM టెక్నికల్స్ ను సులభంగా అర్థం చేసుకోగలరు కాబట్టి, వారి నుంచి భాగస్వామ్యం పెరిగే అవకాశం ఉంది. రిటైల్ ఇన్వెస్టర్లు మాత్రం అప్రమత్తంగా ఉండాలి. ఈ విధానం సాధారణ క్యాష్ ట్రేడింగ్ కు భిన్నమైనది, కాబట్టి కొత్త కొల్లేటరల్ అవసరాలను మార్కెట్ ఎలా ఉపయోగించుకుంటుందో చూశాక దీని ప్రభావంపై స్పష్టత వస్తుంది.