RBI కీలక నిర్ణయం: ప్లాస్టిక్ నోట్ల వైపు మళ్లనున్న రిజర్వ్ బ్యాంక్.. కారణం ఇదే!

ఖర్చుల తగ్గింపు దిశగా RBI అడుగులు

దేశంలో కరెన్సీ నోట్ల ముద్రణకు అయ్యే ఖర్చులు విపరీతంగా పెరిగిపోతున్నాయి. FY25లో ఈ ఖర్చులు గత ఏడాదితో పోలిస్తే దాదాపు 25% పెరిగి, ₹6,372.8 కోట్లకు చేరుకున్నాయని RBI వెల్లడించింది. ఈ నేపథ్యంలో, ప్రస్తుతం వాడుకలో ఉన్న కాగితం (cotton-based) నోట్లకు బదులుగా పాలిమర్ నోట్లను ప్రవేశపెట్టడంపై RBI దృష్టి సారించింది. డిజిటల్ చెల్లింపులు పెరుగుతున్నప్పటికీ, భౌతిక నగదు వాడకం తగ్గకపోవడంతో, RBIపై భారం పెరుగుతోంది. ఈ నేపథ్యంలో, నోట్ల జీవితకాలాన్ని పెంచడం, ముద్రణ ఖర్చులను తగ్గించడం RBI లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

పాలిమర్ నోట్ల ప్రయోజనాలు

ప్లాస్టిక్ (పాలిమర్) నోట్లు సాంప్రదాయ కాగితం నోట్ల కంటే ఎక్కువ కాలం మన్నుతాయి. ఇవి తేమ, నూనెల వల్ల అంత త్వరగా పాడైపోవు. ముఖ్యంగా భారతదేశం వంటి వాతావరణ పరిస్థితుల్లో ఇవి చాలా ఉపయోగకరం. ₹10, ₹20 వంటి తక్కువ విలువ గల, ఎక్కువగా చలామణిలో ఉండే నోట్లను పాలిమర్‌తో ముద్రిస్తే, వాటిని మార్చాల్సిన అవసరం 3 నుంచి 4 రెట్లు తగ్గుతుందని అంచనా. దీనివల్ల దీర్ఘకాలంలో ప్రభుత్వ ఖజానాపై గణనీయమైన భారం తగ్గుతుంది. అయితే, పాలిమర్ నోట్ల తయారీకి అయ్యే ప్రారంభ ఖర్చు కాగితం నోట్ల కంటే కొంచెం ఎక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, వాటి దీర్ఘకాలిక మన్నిక వల్ల మొత్తం మీద ఖర్చు తగ్గుతుందని RBI అంచనా వేస్తోంది.

ఎదురయ్యే సవాళ్లు

పాలిమర్ నోట్లను ప్రవేశపెట్టాలనే ఆలోచన మంచిదే అయినా, కొన్ని అడ్డంకులు ఉన్నాయి. 2012లో నిర్వహించిన పైలట్ ప్రాజెక్ట్‌లో కొన్ని సమస్యలు తలెత్తాయి. అప్పట్లో, ATMలు, కరెన్సీ నోట్లను లెక్కించే యంత్రాలు (cash-counting machines) కాగితం నోట్ల లక్షణాలకు అనుగుణంగానే రూపొందించబడ్డాయి. ప్లాస్టిక్ నోట్లను వాడాలంటే, ఈ యంత్రాలన్నింటినీ మార్చాలి. దీనికి అయ్యే ఖర్చు బిలియన్ల రూపాయల్లో ఉంటుంది. ఇది బ్యాంకులపై అదనపు భారం మోపుతుంది. అంతేకాకుండా, ప్రజల అలవాట్లు, ఆమోదం కూడా ముఖ్యం. కొన్ని దేశాల్లో ప్లాస్టిక్ నోట్ల ఆకృతి, వాటిని మడవడం కష్టమనే కారణంతో కొంత వ్యతిరేకత వచ్చింది. ఈసారి పాత వైఫల్యాలను పునరావృతం చేయకుండా, కొత్త సాంకేతికతతో పాటు, ప్రస్తుత వ్యవస్థతో వాటి అనుకూలతను (compatibility) కూడా RBI నిర్ధారించుకోవాల్సి ఉంటుంది.