RBI కీలక నిర్ణయం: లోన్ ఎగ్గొడితే మొబైల్ ఫోన్ పూర్తిగా బ్లాక్ చేయొద్దు!

లోన్ రికవరీపై RBI కొత్త రూల్స్

రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) తాజాగా మొబైల్ ఫోన్ లోన్ల రికవరీపై కొత్త నిబంధనలు తీసుకొచ్చింది. లోన్ తీసుకుని మొబైల్ ఫోన్లు కొనుగోలు చేసినవారు, చెల్లింపుల్లో విఫలమైనప్పటికీ.. ఆ ఫోన్లను పూర్తిగా బ్లాక్ చేయడం లేదా డిసేబుల్ చేయడం ఇకపై కుదరదని స్పష్టం చేసింది.

అయితే, లోన్ రికవరీ కోసం ఫైనాన్స్ చేసిన డివైజ్‌లలో కొన్ని ఫీచర్లపై ఆంక్షలు విధించేందుకు మాత్రం రుణదాతలకు అధికారం ఉంటుంది. కానీ, ఫోన్‌ను పూర్తిగా నిరుపయోగంగా మార్చడానికి వీల్లేదని RBI తేల్చి చెప్పింది. ముఖ్యంగా, కమ్యూనికేషన్ సాధనంగా అత్యంత కీలకమైన మొబైల్ ఫోన్‌పై.. చిన్నపాటి లోన్ డీఫాల్ట్ కారణంగా వినియోగదారులు పూర్తి యాక్సెస్ కోల్పోకుండా ఈ నిబంధనలు రక్షణ కల్పిస్తున్నాయి.

లోన్ రికవరీ, రుణగ్రహీతల హక్కులపై కొత్త మార్గదర్శకాలు

అక్టోబర్ 1, 2026 నుంచి అమల్లోకి రానున్న ఈ నిబంధనల ప్రకారం, రుణదాతలు రికవరీ కోసం దశలవారీగా వ్యవహరించాలి. లోన్ 90 రోజులు గడుస్తున్నా చెల్లించకపోతేనే, పలుమార్లు రిమైండర్లు పంపిన తర్వాతే ఆంక్షలు విధించే అవకాశం ఉంటుంది. ముందుగా, లోన్ 60 రోజులు ఆలస్యమైనప్పుడు తొలి నోటీసు పంపుతారు. దీనికి రుణగ్రహీతలకు సమస్యను పరిష్కరించుకోవడానికి 21 రోజులు సమయం ఇస్తారు. ఆ తర్వాత కూడా చెల్లించకపోతే, మరో 7 రోజులు వ్యవధినిచ్చే రెండో నోటీసు ఇస్తారు.

ఇంటర్నెట్ యాక్సెస్, ఇన్‌కమింగ్ కాల్స్, అత్యవసర సేవలు, ముఖ్యమైన ప్రభుత్వ నోటిఫికేషన్లు వంటి కీలకమైన ఫీచర్లను మాత్రం డిసేబుల్ చేయకూడదు. ఏదైనా ఆంక్షలు విధిస్తే, రుణగ్రహీత బకాయి చెల్లించిన ఒక గంట లోపు వాటిని తొలగించాలి. ఒకవేళ రుణదాత తప్పుగా పరికరాన్ని ఆంక్షలకు గురిచేసినా లేదా వాటిని తొలగించడంలో ఆలస్యం చేసినా, ఆలస్యమైన ప్రతి గంటకు రుణగ్రహీతకు ₹250 పరిహారం చెల్లించాలి. అంతేకాదు, రికవరీ ప్రయోజనాల కోసం రుణగ్రహీత డివైజ్‌లోని డేటాను యాక్సెస్ చేయడం లేదా ఉపయోగించడం వంటివి రుణదాతలు పూర్తిగా నిషేధించబడ్డారు. ఫీచర్లను పరిమితం చేయడానికి సంబంధించిన ఈ షరతులు లోన్ అగ్రిమెంట్‌లో స్పష్టంగా పేర్కొనాలి.

లోన్ రికవరీ పద్ధతుల్లో విస్తృత సంస్కరణలు

ఈ కొత్త మార్గదర్శకాలు, లోన్ల రికవరీకి సంబంధించిన విస్తృత మార్పుల్లో భాగం. RBI రికవరీ ఏజెంట్ల ప్రవర్తనపై కూడా కఠినమైన నియమాలను నిర్దేశిస్తోంది. ఇందులో తప్పనిసరి సర్టిఫికేషన్, పనివేళలు (ఉదయం 8 నుంచి రాత్రి 7 వరకు), బెదిరింపులు, వేధింపులు లేదా బహిరంగ అవమానించడం వంటి వాటిపై నిషేధం ఉన్నాయి. రికవరీ కాల్స్‌ను రికార్డ్ చేసి, కనీసం 6 నెలలు భద్రపరచాలి. ఏజెన్సీలకు కేసులను అప్పగించే ముందు కస్టమర్ ఫిర్యాదులను పరిష్కరించాలి.

డేటా గోప్యతను కూడా RBI బలోపేతం చేస్తూ, ఏ సమయంలోనైనా మొబైల్ ఫోన్లలోని రుణగ్రహీతల డేటాను యాక్సెస్ చేయడాన్ని రుణదాతలు నిషేధించారు. డిజిటల్ లెండింగ్ రంగం, ముఖ్యంగా చిన్న వినియోగదారుల రుణాలలో, రుణదాతల డబ్బును తిరిగి పొందే అవసరాన్ని, వినియోగదారుల హక్కులు, గోప్యతను కాపాడటాన్ని సమతుల్యం చేయాలని ఈ అప్‌డేట్ లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. భారతదేశంలో, వినియోగదారు ఎలక్ట్రానిక్స్‌లో మూడింట ఒక వంతు కంటే ఎక్కువ, స్మార్ట్‌ఫోన్‌లతో సహా, చిన్న రుణాల ద్వారా కొనుగోలు చేయబడుతున్నాయి. సెప్టెంబర్ 2025 నాటికి, ఫోన్‌లతో సహా వినియోగదారుల గూడొస్తులకు (consumer durables) ఇచ్చిన బకాయి రుణాలు ₹22,279 కోట్లుగా నమోదయ్యాయి. ఈ నిబంధనలు రుణదాతలకు రికవరీ ఎంపికలను అందించడమే కాకుండా, రుణగ్రహీతలకు గణనీయమైన రక్షణలను కూడా ప్రవేశపెడుతున్నాయి. ఇవి రిమోట్ లాకింగ్ వినియోగదారుల హక్కులను, గోప్యతను ఉల్లంఘిస్తుందనే గత ఆందోళనలను పరిష్కరిస్తున్నాయి.