Whalesbook
అంతుచిక్కని ఆస్తులు: కోట్లలో పేరుకుపోతున్న డబ్బు!
దేశీయ ఆర్థిక వ్యవస్థలో కోట్లాది రూపాయలు అన్క్లెయిమ్డ్ (యజమానులు లేని) డిపాజిట్లుగా పడి ఉన్నాయి. జనవరి 2026 నాటికి ప్రభుత్వ రంగ బ్యాంకుల్లోనే దాదాపు ₹60,518 కోట్లు పేరుకుపోయాయి. ఇవి రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) ఆధ్వర్యంలోని డిపాజిటర్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ అవేర్నెస్ (DEA) ఫండ్కు వెళ్తున్నాయి. అన్ని బ్యాంకుల వారీగా చూస్తే, ఈ మొత్తం గత నెల జనవరి నాటికి ₹72,454 కోట్లకు చేరింది. బ్యాంకులకే పరిమితం కాకుండా, బీమా రంగంలోనూ, మ్యూచువల్ ఫండ్స్లోనూ ఇదే పరిస్థితి.
ఫిబ్రవరి చివరి నాటికి బీమా పాలసీదారుల నుంచి రావాల్సిన క్లెయిమ్లు ₹8,973.89 కోట్లు ఉండగా, మార్చి 2024 నాటికి లైఫ్ ఇన్సూరెన్స్ కంపెనీల వద్ద అన్క్లెయిమ్డ్ మొత్తాలు ₹20,062 కోట్లకు చేరుకున్నాయి. అలాగే, మ్యూచువల్ ఫండ్లలో ఇన్వెస్టర్లు వదిలేసిన డివిడెండ్లు, రీడెంప్షన్లు FY24-25లో ₹3,452 కోట్లకు పెరిగాయి. దశాబ్దాలుగా పేరుకుపోయిన ఈ డబ్బు, ప్రజలు తమ పొదుపులను మర్చిపోవడం, ఆర్థిక విషయాలపై అవగాహన లోపం వంటివి సూచిస్తున్నాయి.
డబ్బును తిరిగిచ్చేందుకు ప్రభుత్వ ప్రయత్నాలు
ఈ అంతుచిక్కని డబ్బును ప్రజలకు చేరవేసేందుకు నియంత్రణ సంస్థలు (Regulators) విస్తృతంగా ప్రయత్నిస్తున్నాయి. అక్టోబర్ నుంచి డిసెంబర్ 2025 మధ్య జరిగిన "మీ డబ్బు, మీ హక్కు" (Your Money, Your Right) క్యాంపెయిన్ ద్వారా ఫిబ్రవరి 28, 2026 నాటికి దాదాపు 23 లక్షల మంది క్లెయిమెంట్లకు ₹5,777 కోట్లు తిరిగి చెల్లించారు. RBI యొక్క UDGAM పోర్టల్, IRDAI యొక్క బీమా భరోసా, SEBI యొక్క MITRA వంటి డిజిటల్ ప్లాట్ఫామ్లు ఈ ఆస్తులను గుర్తించడాన్ని సులభతరం చేస్తున్నాయి. బ్యాంకింగ్ చట్టాల (సవరణ) యాక్ట్, 2025 కూడా క్లెయిమ్ల సెటిల్మెంట్ను సులభతరం చేయడానికి మరిన్ని నామినేషన్ ఆప్షన్లను ప్రవేశపెట్టింది. అయినప్పటికీ, పాత కాంటాక్ట్ వివరాలు, ఖాతాలపై నామినేషన్లు లేకపోవడం, ఇన్వెస్టర్ల నిర్లక్ష్యం వంటి కారణాలతో అన్క్లెయిమ్డ్ మొత్తాలు పెరుగుతూనే ఉన్నాయి.
గ్రీన్ బాండ్స్కు డిమాండ్.. కానీ ధరల సమస్య!
మరోవైపు, నిద్రాణంగా ఉన్న ఆస్తులకు భిన్నంగా, భారతదేశ సార్వభౌమ గ్రీన్ బాండ్ (SGrB) ప్రోగ్రామ్ స్థిరమైన మార్కెట్ ఆసక్తిని చూపిస్తోంది. FY 2022-23లో ప్రారంభమైనప్పటి నుండి, సగటు బిడ్-కవర్ రేషియో 2 పైన ఉంది, FY 2025-26లో 2.32కి చేరుకుంది. ఇది స్థిరమైన డిమాండ్ను సూచిస్తుంది. బాండ్ల పర్యావరణ లక్షణాలకు (environmental credentials) పెట్టుబడిదారులు చెల్లించే ప్రీమియంను 'గ్రీనియం' అంటారు. నవంబర్ 2025 వేలంలో (auction), SGrBs 7 బేసిస్ పాయింట్ల గ్రీనియంను సాధించాయి.
అయితే, ఈ సానుకూల ఆసక్తి ధరల నిర్ధారణలో ఎదురయ్యే ఇబ్బందుల వల్ల మసకబారుతోంది. ఇటీవల జరిగిన SGrB వేలాలు రద్దు చేయబడ్డాయి, ఎందుకంటే పెట్టుబడిదారులు RBI అంగీకరించిన దానికంటే ఎక్కువ ఈల్డ్స్ (yields) డిమాండ్ చేశారు. గ్రీనియం ఉన్నప్పటికీ, అది అస్థిరంగా, అనిశ్చితంగా ఉందని ఇది సూచిస్తుంది. ముఖ్యంగా ఆర్థిక అనిశ్చితి సమయాల్లో, పెట్టుబడిదారులు కేవలం 'గ్రీన్' లేబుల్ కోసం తక్కువ ఈల్డ్స్ను అంగీకరించడానికి అయిష్టత చూపుతున్నారు. ఉదాహరణకు, జూన్ 2025లో జరిగిన 30-సంవత్సరాల SGrB వేలం RBI ద్వారా రద్దు చేయబడింది, ఆఫర్ సైజ్ ఓవర్సబ్స్క్రైబ్ అయినప్పటికీ, ఈల్డ్ డిమాండ్ల పట్ల సున్నితత్వాన్ని ఇది తెలియజేస్తుంది.
ఆర్థిక వ్యవహారాల సహాయ మంత్రి పంకజ్ చౌదరి ప్రకటన ప్రకారం, SGrB పెట్టుబడిదారులకు ఎలాంటి పన్ను ప్రోత్సాహకాలు (tax incentives) ప్రణాళికలో లేవని ప్రభుత్వం స్పష్టం చేసింది. ఈ విధానం ఫిస్కల్ డిసిప్లిన్పై (fiscal discipline) దృష్టి పెడుతుంది. పర్యావరణ అనుకూల ప్రాజెక్టులకు నిధులు సమకూర్చడానికి SGrBs యొక్క అంతర్లీన ఆకర్షణపైనే ఆధారపడుతున్నారు. గ్రీనియం తగ్గుముఖం పడుతున్న ఈ తరుణంలో, మార్కెట్ వాస్తవాలకు, వాతావరణ లక్ష్యాలకు మధ్య అంతరాన్ని పూడ్చడానికి స్పష్టమైన విధాన మద్దతు లేదా డిమాండ్-సైడ్ ప్రోత్సాహకాలు అవసరమవుతాయని కొందరు విశ్లేషకులు సూచిస్తున్నారు.
భవిష్యత్ అంచనాలు: అన్క్లెయిమ్డ్ ఫండ్స్, గ్రీన్ బాండ్స్
భున్న నియంత్రణ చర్యలు, డిజిటల్ కార్యక్రమాల ద్వారా అన్క్లెయిమ్డ్ ఆర్థిక ఆస్తులను తగ్గించడానికి ప్రభుత్వం కట్టుబడి ఉంది. ఈ ప్రయత్నాలు క్లెయిమెంట్లకు డబ్బును తిరిగి పొందే అవకాశాలను మెరుగుపరుస్తాయని భావిస్తున్నారు. సార్వభౌమ గ్రీన్ బాండ్ల విషయానికొస్తే, మార్కెట్ ధరలను సమన్వయం చేసుకోవడం కొనసాగుతుంది. ప్రస్తుత వ్యూహం పన్ను ప్రోత్సాహకాల కంటే రుణ సామర్థ్యంపై (borrowing efficiency) దృష్టి సారించినప్పటికీ, స్థిరమైన పెట్టుబడిదారుల భాగస్వామ్యం ఈల్డ్ అంచనాలను సమతుల్యం చేయడంలో RBI సామర్థ్యంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. బలమైన దేశీయ గ్రీన్ బాండ్ మార్కెట్ను నిర్మించడమే లక్ష్యం.