భారత ఆర్థిక వ్యవస్థలో వింత ట్రెండ్: నగదు రికార్డ్, UPI దూకుడు!

నగదు, డిజిటల్.. రెండూ దూసుకెళ్తున్నాయి!

స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (SBI) నివేదిక ప్రకారం, భారత్‌లో భౌతిక నగదు చలామణి (Physical Currency Circulation) FY26 నాటికి రికార్డు స్థాయిలో ₹41.6 ట్రిలియన్లకు చేరుకుంది. ఇది గత ఏడాదితో పోలిస్తే 11.9% అధికం, అంటే దాదాపు ₹4.4 ట్రిలియన్ల అదనపు నగదు వ్యవస్థలోకి వచ్చింది. ఇది డీమోనిటైజేషన్ తర్వాత అతిపెద్ద పెరుగుదల.

అదే సమయంలో, యూనిఫైడ్ పేమెంట్స్ ఇంటర్‌ఫేస్ (UPI) లావాదేవీలు కూడా కొత్త శిఖరాలను తాకాయి. UPI విలువ 20.6% పెరిగి ₹314 ట్రిలియన్లకు, వాల్యూమ్ 30% పెరిగి 241.6 బిలియన్లకు చేరింది. దీనిని బట్టి ప్రజలు, వ్యాపారాలు నగదును కేవలం ఖర్చులకే కాకుండా, జాగ్రత్త కోసం (Precautionary Reasons) ఎక్కువగా నిల్వ చేసుకుంటున్నారని తెలుస్తోంది. దీనికి నిదర్శనంగా, తలసరి నగదు హోల్డింగ్స్, తలసరి ATM విత్‌డ్రాయల్స్ మధ్య గ్యాప్ FY24లోని ₹1,804 నుంచి FY26 నాటికి ₹9,127 కు పెరిగింది.

నగదు నిల్వలు ఎందుకు పెరుగుతున్నాయి?

ప్రపంచ అనిశ్చితులు, గతంలో ఎదుర్కొన్న ఆటంకాలు, తక్కువ వడ్డీ రేట్లు, గృహాల వద్ద బంగారం అమ్మకాలు, అధిక పన్నుల ఎన్‌ఫోర్స్‌మెంట్ (ముఖ్యంగా GST నోటీసులు) వంటి కారణాలతో ప్రజలు, కంపెనీలు జాగ్రత్త చర్యగా నగదును ఎక్కువగా నిల్వ చేసుకుంటున్నాయని నివేదిక పేర్కొంది. ఆర్థిక అనిశ్చితి, ద్రవ్యోల్బణం భయాలు కూడా కంపెనీలను ఎక్కువ నగదును అట్టిపెట్టుకునేలా చేస్తున్నాయి.

తగ్గుతున్న క్యాష్-టు-GDP నిష్పత్తి

మొత్తం నగదు నిల్వలు పెరుగుతున్నప్పటికీ, ఆర్థిక వ్యవస్థతో పోలిస్తే నగదు నిష్పత్తి (Cash-to-GDP ratio) FY21లో 14.4% నుంచి FY26 నాటికి **12.1%**కి తగ్గింది. అంటే, మొత్తం నగదు పెరిగినా, ఆర్థిక వ్యవస్థ వృద్ధిలో దాని పాత్ర తగ్గుతోంది. అమెరికా (సుమారు 7.96%) , యూరోజోన్ (8-10%) తో పోలిస్తే భారత్ నిష్పత్తి ఇంకా ఎక్కువగానే ఉన్నా, డిజిటల్ చెల్లింపుల పెరుగుదలను ఇది స్పష్టంగా సూచిస్తోంది.

ఆందోళనలు, రిస్కులు

పన్నుల ఎన్‌ఫోర్స్‌మెంట్ shifts కారణంగా నగదు నిల్వలు పెరగడం, భారత్ యొక్క నీడ ఆర్థిక వ్యవస్థ (Shadow Economy) పరిమాణంపై, ద్రవ్య విధానంపై (Monetary Policy) ప్రభావంపై ఆందోళనలను రేకెత్తిస్తోంది. డిజిటల్ చెల్లింపులు పెరుగుతున్నప్పటికీ, సైబర్ సెక్యూరిటీ రిస్కులు, మోసాలు కూడా పెరుగుతున్నాయి. సెంట్రల్ బ్యాంక్ డిజిటల్ కరెన్సీ (CBDC) ఇంకా ప్రారంభ దశలోనే ఉంది.