భారత బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలో దాదాపు మూడు నెలల తర్వాత నగదు మిగులు (Surplus) స్థానం నుంచి లోటు (Deficit) లోకి జారుకుంది. ప్రస్తుత గణాంకాల ప్రకారం, ఈ లోటు **₹19,971 కోట్లకు** చేరింది. భారీ అడ్వాన్స్ ట్యాక్స్ చెల్లింపులు, ప్రజల నుంచి పెరుగుతున్న నగదు డిమాండ్ దీనికి ప్రధాన కారణాలు. ఈ పరిస్థితిని చక్కదిద్దడానికి, రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) **₹1.41 లక్షల కోట్లను** మార్కెట్లోకి విడుదల చేసింది.
అసలేం జరిగింది?
భారత బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలో దాదాపు మూడు నెలల తర్వాత నగదు మిగులు (Surplus) స్థానం నుంచి లోటు (Deficit) లోకి జారుకుంది. గత సోమవారం నాటికి, బ్యాంకింగ్ లిక్విడిటీ ₹19,971 కోట్ల లోటులో నమోదైంది. మార్చి 22 నుంచి కొనసాగుతున్న నగదు మిగులుకు ఇది తెరదించింది. లిక్విడిటీ లోటు అంటే, బ్యాంకులు తమ రోజువారీ కార్యకలాపాలు లేదా రుణాల మంజూరు కోసం తగినంత నగదు అందుబాటులో లేకపోవడం. ఇది స్వల్పకాలిక వడ్డీ రేట్లపై ఒత్తిడి పెంచే అవకాశం ఉంటుంది.
ఈ కొరతకు కారణాలేంటి?
మార్కెట్ నిపుణుల అభిప్రాయం ప్రకారం, ఈ లిక్విడిటీ సంక్షోభానికి రెండు ప్రధాన కారణాలున్నాయి. ఒకటి, ఆర్థిక సంవత్సరం ముగింపు (End of Quarter) నేపథ్యంలో భారీగా జరిగిన అడ్వాన్స్ ట్యాక్స్ చెల్లింపులు. కంపెనీలు, వ్యక్తులు చెల్లించే పన్నుల రూపంలో డబ్బు బ్యాంకుల నుంచి ప్రభుత్వ ఖాతాల్లోకి వెళ్లడం వల్ల తాత్కాలికంగా బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలోని నగదు నిల్వలు తగ్గుతాయి.
రెండవది, 'కరెన్సీ లీకేజ్' పెరగడం. అంటే, ప్రజలు తమ డబ్బును బ్యాంకు ఖాతాల్లో ఉంచుకోవడం కంటే, నగదు రూపంలో తమ వద్ద ఉంచుకునేందుకు మొగ్గు చూపుతున్నారు. మే నెలాఖరు నాటికి, చలామణిలో ఉన్న కరెన్సీ 12.1% వార్షిక వృద్ధితో ₹43 లక్షల కోట్లను దాటింది. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో పెరుగుతున్న డిమాండ్, ప్రభుత్వ నగదు బదిలీ పథకాలు కూడా ప్రజలు నగదును ఎక్కువగా ఉపయోగించడానికి దోహదం చేస్తున్నాయని చెబుతున్నారు.
RBI చర్యలేంటి?
రాత్రికి రాత్రే స్వల్పకాలిక వడ్డీ రేట్లు పెరగకుండా నిరోధించడానికి, భారత రిజర్వ్ బ్యాంక్ (RBI) రంగంలోకి దిగింది. మంగళవారం, సెంట్రల్ బ్యాంక్ ఏడు రోజుల వేరియబుల్ రేట్ రెపో (VRR) ఆక్షన్ ద్వారా సిస్టమ్లోకి ₹1.41 లక్షల కోట్లను ఇంజెక్ట్ చేసింది. ఈ విధానం ద్వారా, ప్రభుత్వ సెక్యూరిటీలను తనఖా పెట్టి బ్యాంకులు RBI నుంచి డబ్బును అప్పుగా తీసుకోవచ్చు. ఈ నిధులను అందించడం ద్వారా, RBI ఓవర్నైట్ రేట్లు తన పాలసీ పరిధిలోనే ఉండేలా చూస్తుంది. ఇది మార్కెట్ లిక్విడిటీలో తాత్కాలిక హెచ్చుతగ్గులను సున్నితంగా చక్కదిద్దడానికి ఉపయోగపడే ఒక సాధారణ చర్య.
ఇన్వెస్టర్లు ఏం గమనించాలి?
చాలా మంది మార్కెట్ పాల్గొనేవారు ఈ లోటును తాత్కాలిక దశగా పరిగణిస్తున్నారు. ప్రభుత్వాలు పన్నుల రూపంలో సేకరించిన డబ్బును ఖర్చు చేయడం ప్రారంభించినప్పుడు, ఆ నగదు తిరిగి బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలోకి వచ్చి లిక్విడిటీని పునరుద్ధరిస్తుందని భావిస్తున్నారు. అదనంగా, పెట్టుబడి రాకలు (Capital Inflows) మరియు కేంద్ర బ్యాంక్ నుంచి ప్రభుత్వానికి అదనపు నిధుల బదిలీ వంటి అంశాలు రాబోయే నెలల్లో లిక్విడిటీకి మద్దతునిస్తాయని అంచనా. ఇన్వెస్టర్లు ప్రభుత్వ వ్యయం వేగాన్ని, రాబోయే RBI లిక్విడిటీ డేటాను గమనించాలి. ఈ లోటు ఎక్కువ కాలం కొనసాగితే, అది బ్యాంకులకు అధిక నిధుల ఖర్చులకు దారితీయవచ్చు, కానీ ప్రస్తుతానికి, ఈ పరిస్థితిని నియంత్రణ సంస్థ నిర్వహిస్తోంది.