భారత ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) వినియోగాన్ని సురక్షితం చేసేందుకు డిపార్ట్మెంట్ ఆఫ్ ఫైనాన్షియల్ సర్వీసెస్ కీలక నిర్ణయం తీసుకుంది. బ్యాంకులు ఏవైనా కొత్త AI టూల్స్ను ప్రవేశపెట్టే ముందు 'రెగ్యులేటరీ శాండ్బాక్స్'లో టెస్టింగ్ నిర్వహించాలని ఆదేశించింది.
ఆర్థిక సంస్థలు వేగంగా AI సాంకేతికతను అందిపుచ్చుకుంటున్న నేపథ్యంలో, సిస్టమ్లో భద్రతను పెంచేందుకు ప్రభుత్వం చర్యలు ముమ్మరం చేసింది. ఆగస్టు 31, 2026న జరిగిన పరిశ్రమల సదస్సులో అదనపు కార్యదర్శి దేబాశిష్ ప్రుస్టీ మాట్లాడుతూ, AI ఆవిష్కరణలు ఆర్థిక స్థిరత్వానికి భంగం కలగకుండా చూడటమే ఈ చర్యల ప్రధాన ఉద్దేశమని స్పష్టం చేశారు.
స్వదేశీ AI మోడల్స్ వైపు..
ప్రస్తుతం బ్యాంకులు అంతర్జాతీయ AI మోడల్స్పై ఆధారపడుతున్నాయి. ఇవి ఖరీదైనవి కావడమే కాకుండా, భారతీయ మార్కెట్ పరిస్థితులకు పూర్తిస్థాయిలో సరిపోవు. అందుకే, UPI మరియు ఆధార్ వంటి డిజిటల్ పబ్లిక్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్తో అనుసంధానించబడిన 'స్వదేశీ AI' మోడల్స్ను రూపొందించడంపై ప్రభుత్వం దృష్టి సారించింది. ఇది లైసెన్సింగ్ ఖర్చులను తగ్గించడమే కాకుండా, సామాన్యులకు మెరుగైన సేవలను అందించేందుకు దోహదపడుతుంది.
రెగ్యులేటర్ల ఆందోళనలు..
RBI వంటి నియంత్రణ సంస్థలు 'ఇంటెలిజెంట్ ఫైనాన్స్' వల్ల వచ్చే సిస్టమిక్ రిస్కులపై ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా:
- అల్గారిథమిక్ బయాస్: AI తప్పుడు డేటా ఆధారంగా రుణాలను తిరస్కరించడం, వివక్ష చూపడం.
- బ్లాక్-బాక్స్ నేచర్: AI నిర్ణయాలకు గల కారణాలను అర్థం చేసుకోవడం కష్టంగా మారడం.
- వెండర్ కాన్సెంట్రేషన్: ఒకే థర్డ్-పార్టీ వెండర్పై మొత్తం బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థ ఆధారపడటం వల్ల కలిగే ముప్పు.
ఈ సమస్యలను అధిగమించడానికి 'FREE-AI' ఫ్రేమ్వర్క్ మరియు SEBI ప్రవేశపెట్టిన 'IT రిసిలియెన్స్ ఇండెక్స్' కీలకపాత్ర పోషించనున్నాయి. బోర్డు స్థాయిలోనే బాధ్యతాయుతమైన పర్యవేక్షణ ఉండాలని ప్రభుత్వం స్పష్టం చేసింది. బ్యాంకులు తమ రిస్క్ మేనేజ్మెంట్ పాలసీలను ఎలా మారుస్తాయనేది ఇప్పుడు ఇన్వెస్టర్లలో ఆసక్తిని రేకెత్తిస్తోంది.