EV PLI స్కీమ్: ఉత్పత్తికి బలం, ఎగుమతులకు బలహీనత! R&Dకి పెద్దగా లాభం లేదంటున్న నిపుణులు

ఆటో PLI స్కీమ్ పై C-DEP విశ్లేషణ: మిశ్రమ ఫలితాలు!

సెంటర్ ఫర్ డిజిటల్ ఎకానమీ పాలసీ రీసెర్చ్ (C-DEP) నివేదిక ప్రకారం, భారత ఆటో ప్రొడక్షన్ లింక్డ్ ఇన్సెంటివ్ (PLI) స్కీమ్, ఎలక్ట్రిక్ టూ-వీలర్ (e2W) రంగంలో ఉత్పత్తి స్థాయిని (Production Scale) పెంచడంలో కొంతవరకు విజయవంతమైనా, ఆవిష్కరణలను (Innovation) అణచివేస్తోందని, ఎగుమతి సామర్థ్యాన్ని (Export Competitiveness) దెబ్బతీస్తోందని తేలింది. ఈ స్కీమ్ ప్రధానంగా దేశీయ మార్కెట్ ను లక్ష్యంగా చేసుకుని, ఎగుమతులపై దృష్టి పెట్టడం లేదని నివేదిక విమర్శించింది.

ఖర్చు తగ్గింపుతో దేశీయ మార్కెట్ పైనే ఫోకస్

PLI స్కీమ్ లబ్ధిదారులకు ప్రస్తుతం సుమారు 13-16% వరకు ఖర్చులో తగ్గింపు (Cost Advantage) లభిస్తోంది. ఈ అదనపు నిధులను కంపెనీలు దేశీయ మార్కెట్ లో తమ వాటాను పెంచుకోవడానికి, ఉత్పత్తి సామర్థ్యాన్ని విస్తరించడానికి ఉపయోగిస్తున్నాయి. అయితే, ఇది మార్కెట్లో అసమానతలకు దారితీస్తోందని C-DEP ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది.

ఆవిష్కర్తలకు ఎదురుదెబ్బ, పోటీకి విఘాతం!

కీలకమైన రీసెర్చ్ & డెవలప్‌మెంట్ (R&D) రంగంలో పెట్టుబడులు పెట్టే, మార్కెట్ ను ముందుండి నడిపించే ఆవిష్కరణ-ఆధారిత కంపెనీలు (Innovation-led players) వెనకబడిపోతున్నాయని నివేదిక స్పష్టం చేస్తోంది. PLI స్కీమ్ పరిధిలోకి రాని (Non-PLI) కంపెనీల వృద్ధి గణనీయంగా తగ్గిపోయింది. FY22లో 407% వృద్ధి నమోదు చేసుకున్న ఈ కంపెనీలు, FY24 నాటికి -33% కి, FY25 నాటికి -11% కి పడిపోవడం దీనికి నిదర్శనం. అంటే, ఈ స్కీమ్ ఉద్దేశించినట్లుగా విస్తృత పరిశ్రమ పోటీతత్వం లేదా ఎగుమతి సామర్థ్యాన్ని పెంచడంలో విఫలమైందని అర్థమవుతోంది.

ఎగుమతుల లెక్క తేడా!

EV టూ-వీలర్ ఎగుమతులను పెంచాలన్న లక్ష్యం కూడా నెరవేరడం లేదని డేటా చెబుతోంది. మొత్తం e2W ఎగుమతుల్లో 77% వాటా PLI పరిధిలోకి రాని మోడల్స్ దే కావడం గమనార్హం. PLI లబ్ధి పొందుతున్న కంపెనీల మోడల్స్ మాత్రం 25% కంటే తక్కువే ఉన్నాయి. ఇది ప్రపంచ స్వచ్ఛమైన మొబిలిటీ రంగంలో (Global Clean Mobility) భారతదేశ దీర్ఘకాలిక స్థానాన్ని ప్రశ్నార్థకం చేస్తోంది.

దేశీయంగా మారిన పోటీ వాతావరణం

దేశీయ మార్కెట్లో కూడా పోటీ తీరు మారిపోయింది. TVS Motor, Bajaj Auto వంటి పాతతరం కంపెనీలు తమ నెట్‌వర్క్, అమ్మకాల తర్వాత సేవల (After-sales support) ఆధారంగా తమ స్థానాలను పటిష్టం చేసుకుంటున్నాయి. ఉదాహరణకు, TVS Motor ఏప్రిల్-డిసెంబర్ 2025 మధ్య స్కూటర్ల సెగ్మెంట్ లో 29% మార్కెట్ షేర్ సాధించగా, గత ఏడాది ఇది 25% గా ఉండేది. Bajaj Auto యొక్క Chetak మార్చి 2025 సేల్స్ లో నంబర్ వన్ స్థానాన్ని, Q4 FY25 లో 29% మార్కెట్ షేర్ తో నిలిచింది. Ather Energy వంటి చురుకైన కంపెనీలు కూడా Ola Electric కంటే ముందుకెళ్తూ, Q2 FY26 నాటికి మార్కెట్ క్యాపిటలైజేషన్, క్వార్టర్లీ రెవెన్యూలో దూసుకుపోయాయి. Ather మార్కెట్ షేర్ జాతీయ స్థాయిలో 18.8% కి పెరిగింది. మరోవైపు, ఒకప్పుడు మార్కెట్ లీడర్ గా ఉన్న Ola Electric మార్కెట్ షేర్ 2025లో సగానికి పైగా తగ్గింది. 2024లో 35% పైన ఉన్న ఇది, సంవత్సరం చివరి నాటికి 16.1% కి, జనవరి 2026 నాటికి 5.87% కి పడిపోయింది. కార్యకలాపాల్లో సమస్యలు, కస్టమర్ సర్వీస్ లో లోపాలు దీనికి కారణాలుగా కనిపిస్తున్నాయి. Hero MotoCorp యొక్క Vida బ్రాండ్ కూడా గణనీయమైన వృద్ధిని సాధిస్తూ, ఒక ముఖ్యమైన ప్లేయర్ గా ఎదుగుతోంది. ఈ పరిణామాలు, PLI లబ్ధిదారులు ఉత్పత్తిని పెంచుతున్నా, మొత్తం పోటీ వాతావరణం మాత్రం నాణ్యత, సేవలపై దృష్టి సారించే సంస్థలకు, పాత తరం కంపెనీలకు అనుకూలంగా మారుతోందని సూచిస్తున్నాయి.

స్కీమ్ లోని లోపాలు, నిధుల విడుదలలో ఆలస్యం

ఆటో PLI స్కీమ్ లో 'స్కేల్' ఆధారిత అర్హత (Scale-based eligibility) ఉండటం వల్ల, R&Dలో ఎక్కువగా పెట్టుబడి పెట్టే ఆవిష్కరణ-ఆధారిత కంపెనీలకు తీవ్ర అన్యాయం జరుగుతుందని C-DEP విశ్లేషించింది. ఈ స్కీమ్ రాకముందు 400% కంటే ఎక్కువ వృద్ధి చూపిన నాన్-PLI ప్లేయర్స్, స్కీమ్ వచ్చిన తర్వాత ప్రతికూల వృద్ధిని ఎదుర్కొంటున్నారు. C-DEP ప్రెసిడెంట్ జైజిత్ భట్టాచార్య మాట్లాడుతూ, కేవలం ఉత్పత్తి స్థాయిపై దృష్టి సారించే పాలసీ, రంగం యొక్క దీర్ఘకాలిక పోటీతత్వాన్ని, స్వచ్ఛమైన మొబిలిటీలో భారతదేశ నాయకత్వ అవకాశాలను దెబ్బతీస్తుందని హెచ్చరించారు. అంతేకాకుండా, నిధుల విడుదలలో (Disbursement) ఆలస్యం కూడా ఒక సమస్యగా మారింది. డిసెంబర్ 2025 నాటికి లక్ష్యంలో ₹3,754 కోట్ల తో పోలిస్తే కేవలం ₹2,321.94 కోట్లు మాత్రమే విడుదలయ్యాయి. పెట్టుబడుల కేటాయింపు సామర్థ్యం, ఆశించిన ప్రయోజనాలు సకాలంలో అందడంపై ఇది ప్రశ్నలు రేకెత్తిస్తోంది. చైనాకు చెందిన Yadea, Sunra వంటి EV తయారీదారులతో పోటీ పడటంలో భారతదేశం వెనుకబడే ప్రమాదం ఉంది. ఎందుకంటే, దేశీయంగా నాన్-PLI తయారీదారులు బలహీనంగా ఉండి, గ్లోబల్ గా పోటీ పడేందుకు తగినంతగా సన్నద్ధంగా లేరు. సెప్టెంబర్ 2025 నాటికి ఈ స్కీమ్ ద్వారా ₹35,657 కోట్ల పెట్టుబడులు ఆకర్షించబడినప్పటికీ, ప్రోత్సాహకాలు (Incentives) మాత్రం అసమానంగా పంపిణీ అవుతున్నాయని, ఎగుమతి పోటీతత్వం లేదా విస్తృత స్థాయి తయారీదారులలో లోతైన సాంకేతిక ఆవిష్కరణలను ప్రోత్సహించడానికి సమర్థవంతంగా ఉపయోగపడటం లేదని నివేదిక ఎత్తి చూపింది.

ముందుకు వెళ్లే మార్గం ఏంటి?

ఈ సమస్యలను పరిష్కరించడానికి, PLI స్కీమ్ ను పునఃసమీక్షించాలని C-DEP సూచించింది. బలమైన స్థానికీకరణ (Localization) చూపించే ఆవిష్కరణ-ఆధారిత OEM లకు ప్రత్యేక విండోను తెరవడం, ఆమోదాల దుర్వినియోగాన్ని అరికట్టడానికి 'ఫస్ట్-కమ్-ఫస్ట్-సర్వ్' (First-come-first-serve) విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టడం వంటివి ప్రతిపాదించారు. అలాగే, పనితీరు చూపని లబ్ధిదారులను స్కీమ్ నుంచి తొలగించి, ఆర్థిక వనరులను మరింత సమర్థవంతంగా కేటాయించడానికి ఎప్పటికప్పుడు పనితీరు సమీక్షలు (Periodic Performance Reviews) నిర్వహించాలని కూడా సూచించారు. ఈ మార్పులు చేయడం వల్లనే ఆటో PLI స్కీమ్ ఉత్పత్తి స్థాయిని, సాంకేతిక సామర్థ్యాన్ని రెండింటినీ పెంపొందించి, గ్లోబల్ ఎలక్ట్రిక్ మొబిలిటీ మార్కెట్లో భారతదేశ స్థానాన్ని బలోపేతం చేయగలదని భావిస్తున్నారు.