ఉత్తరాఖండ్ రైతులకు కన్నీరే! వన్యప్రాణుల దాడితో పంటల నష్టం, వలసల పెరుగుదల

ఉత్తరాఖండ్‌లో కోతులు, అడవిపందులు వంటి వన్యప్రాణులు పంటలను నాశనం చేస్తుండటంతో రైతులు పొలాలు వదిలి వలసపోతున్నారు. దీంతో ప్రధాన పంటల సాగు విస్తీర్ణం **13%** తగ్గింది. ప్రభుత్వం భారీగా ఖర్చు చేస్తూ, బీమా కవరేజీని విస్తరించినా సమస్య అలాగే ఉంది. ఇది గ్రామీణ ఆదాయం, వ్యవసాయ సుస్థిరతకు పెను సవాలుగా మారింది.

అసలు ఏం జరిగింది?

ఉత్తరాఖండ్‌లో వ్యవసాయం తీవ్ర సంక్షోభంలో కూరుకుపోతోంది. ముఖ్యంగా కోతులు, అడవిపందులు, ఏనుగులు వంటి వన్యప్రాణులు పంటలను నాశనం చేస్తున్నాయి. ఈ నిరంతర సమస్యతో రైతులు పొలాలు వదిలి వలసపోవాల్సి వస్తోంది. ఉత్తరాఖండ్ రూరల్ డెవలప్‌మెంట్ అండ్ మైగ్రేషన్ ప్రివెన్షన్ కమిషన్ నివేదిక ప్రకారం, ఏప్రిల్ 2026 నాటికి, వలసలకు ఐదవ ప్రధాన కారణంగా జంతువుల వల్ల జరిగే నష్టాన్ని గుర్తించారు. 2016-17 మరియు 2021-22 మధ్య ఖరీఫ్ పంటల సాగు విస్తీర్ణం 13%, రబీ పంటల సాగు 15% తగ్గిందని నివేదికలు చెబుతున్నాయి.

ఆర్థిక వ్యవస్థపై ప్రభావం

పంటల సాగు విస్తీర్ణం తగ్గడం అనేది కేవలం స్థానిక సమస్య కాదు. ఇది రాష్ట్ర గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థకు పెద్ద ముప్పు. పంటలు దెబ్బతినడంతో వ్యవసాయం లాభదాయకం కాకుండా పోతుంది. ఆదాయ నష్టం పెరిగి, వలసలు అధికమవుతాయి. దీనివల్ల స్థానిక ఆర్థికాభివృద్ధికి అవసరమైన కార్మిక శక్తి తగ్గిపోతుంది. పోఖ్రా వంటి అనేక బ్లాకులలో, చాలా వరకు వ్యవసాయ భూములు బీడుగా మారిపోయాయని స్థానికులు చెబుతున్నారు. దీనివల్ల మారుమూల గ్రామాలు తమ ఆర్థిక పునాదిని కోల్పోయి, ప్రభుత్వ వనరులపై, మౌలిక సదుపాయాలపై ఒత్తిడి పెరుగుతోంది.

పంట బీమాలో మార్పులు

రైతులకు, బీమా కంపెనీలకు కీలకమైన మార్పు ఏంటంటే, ఖరీఫ్ 2026 సీజన్ నుంచి ప్రధాన మంత్రి ఫసల్ బీమా యోజన (PMFBY) కింద వన్యప్రాణుల వల్ల జరిగే నష్టాన్ని కూడా చేర్చారు. ఈ పాలసీ మార్పు రైతులకు ఆర్థిక భరోసా ఇవ్వడానికి ఉద్దేశించినప్పటికీ, బీమా కంపెనీలకు రిస్క్ ప్రొఫైల్‌ను గణనీయంగా మారుస్తుంది. బీమాదారులకు, ఇప్పుడు వన్యప్రాణుల సంఘర్షణకు, బీమా క్లెయిమ్‌లకు మధ్య ప్రత్యక్ష సంబంధం ఏర్పడింది. క్లెయిమ్‌ల సమర్థత, కఠినమైన, మారుమూల ప్రాంతాల్లో నష్టాన్ని ధృవీకరించడంలో ఉన్న ఇబ్బందులను దృష్టిలో ఉంచుకుని, క్షేత్ర స్థాయిలో అసెస్‌మెంట్ ప్రక్రియలను ఎలా నిర్వహిస్తారనే దానిపై ఆధారపడి ఉంటుంది.

ప్రభుత్వ వ్యయం, మౌలిక సదుపాయాలు

వన్యప్రాణి-మానవ సంఘర్షణను నిర్వహించడానికి రాష్ట్ర ప్రభుత్వం భారీగా నిధులు కేటాయించింది. గత మూడేళ్లలో (2023-2026) ₹590 మిలియన్లకు పైగా ఖర్చు చేసింది. ఇందులో సింహభాగం - ₹250 మిలియన్లు - 2026లో పంట కంచెల (crop fencing) కోసం కేటాయించారు. అయితే, ఈ ఖర్చుల సమర్థతపై సందేహాలున్నాయి. కోతుల క్యాప్చర్-స్టెరిలైజేషన్-రిలీజ్ మోడల్ వంటి ప్రస్తుత పద్ధతులు ఆశించిన ఫలితాలనివ్వలేదని, జోక్యాల విజయాన్ని కొలవడానికి రాష్ట్రం వద్ద ఏకీకృత డేటా లేదని విమర్శకులు, కార్యకర్తలు వాదిస్తున్నారు. పునరావృతమయ్యే జీవ జోక్యాల కంటే, లక్షిత అటవీ కంచె వంటి మౌలిక సదుపాయ-ఆధారిత పరిష్కారాలకు డిమాండ్ పెరుగుతోంది.

పరిహారం చెల్లింపుల్లో సవాళ్లు

ప్రభుత్వ ప్రయత్నాలు ఉన్నప్పటికీ, రైతులకు సరైన పరిహారం పొందడంలో ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. చాలా మంది చిన్న భూ యజమానులు, ముఖ్యంగా తమ పేరు మీద నమోదు కాని భూములను సాగు చేస్తున్నవారు, బీమా ప్రయోజనాలకు అర్హత పొందడంలో కష్టపడుతున్నారు. అంతేకాకుండా, పంటలను నాశనం చేసే జంతువులను నిర్వహించడంలో చట్టపరమైన ఆంక్షలు, లైసెన్స్ కలిగిన వేటగాళ్లను నియమించుకునే అధిక ఖర్చు చిన్న-స్థాయి రైతులకు భారం అవుతోంది. దీనివల్ల రిస్క్ తగ్గించే సాధనాలు, ఆర్థికంగా కోలుకునే మార్గాలు అత్యంత బలహీనంగా ఉన్న రైతులకు అందుబాటులో లేకుండా పోయాయి.

పెట్టుబడిదారులు ఏం గమనించాలి?

పెట్టుబడిదారులు, పరిశీలకులు కొత్త పంట కంచెల ప్రాజెక్టుల అమలును పర్యవేక్షించాలి. ఇవి రాష్ట్రంలో మౌలిక సదుపాయాల ఖర్చులలో మార్పును సూచించవచ్చు. PMFBYలో వన్యప్రాణి నష్టం చేర్చిన తర్వాత, ఆ ప్రాంతంలోని బీమా కంపెనీల పనితీరు, ముఖ్యంగా వన్యప్రాణి నష్టానికి సంబంధించిన క్లెయిమ్‌లను ప్రాసెస్ చేయడం, పరిష్కరించడంలో వాటి సామర్థ్యం కీలక కొలమానాలుగా ఉంటాయి. అదనంగా, ఈ ఉపశమన కార్యక్రమాల విజయంపై పారదర్శక డేటాను అందించడంలో రాష్ట్ర ప్రభుత్వం సామర్థ్యం, ప్రస్తుత ఖర్చు విధానం స్థిరంగా ఉందా లేదా గ్రామీణ వ్యవసాయ ఆర్థిక వ్యవస్థను స్థిరీకరించడానికి మరిన్ని విధాన మార్పులు అవసరమా అని నిర్ధారించడానికి అవసరం.