మహారాష్ట్ర రైతు రుణమాఫీ: ప్రభుత్వానికి ఆర్థిక భారం, రైతులకు ఊరట!

ఆర్థిక వ్యవస్థపై రుణమాఫీ ప్రభావం

'పుణ్యశ్లోక్ అహల్యదేవి హోల్కర్ రైతు రుణ-ముక్తి యోజన' పేరుతో మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఈ ప్రతిష్టాత్మక పథకాన్ని చేపట్టింది. భూమి పరిమితులు వంటి నిబంధనలు ఏమీ లేకుండా అందరు రైతులకూ ఈ పథకం వర్తిస్తుందని ప్రకటించడం, చాలా మంది రైతులను ఆదుకోవాలనే ప్రభుత్వ ఉద్దేశాన్ని తెలియజేస్తోంది. ఈ రుణమాఫీ వల్ల గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో కొనుగోలు శక్తి పెరిగి, వ్యవసాయానికి ఆర్థిక చేయూత లభించవచ్చు. అయితే, ప్రభుత్వ అప్పుల భారాన్ని ఎలా అదుపులో ఉంచుతుంది, అభివృద్ధి పనులకు నిధుల కేటాయింపును తగ్గిస్తుందా లేదా అనేది కీలకం కానుంది.

బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థకు ఏం జరుగుతుంది?

ఈ పథకం ద్వారా సహకార బ్యాంకులు, జాతీయ బ్యాంకులు, ప్రైవేట్ లెండర్ల వద్ద పేరుకుపోయిన వ్యవసాయ రంగంలోని మొండి బకాయిలను (NPAs) తగ్గించాలని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది. సకాలంలో చెల్లించాల్సిన అప్పులను మాఫీ చేయడం ద్వారా, గతంలో అప్పులు కట్టలేకపోయిన రైతులకు మళ్ళీ రుణాలు అందేలా చూడాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. అయితే, దీనికోసం 'అగ్రిస్టాక్' ప్లాట్‌ఫామ్ ద్వారా అర్హతలను నిర్ధారించుకోవాల్సి ఉంటుంది. గతంలో ఇలాంటి రుణమాఫీలు జరిగినప్పుడు, రైతులు భవిష్యత్తులో వచ్చే రుణమాఫీల కోసం ఎదురుచూస్తూ, ప్రస్తుత అప్పులను చెల్లించడాన్ని వాయిదా వేసిన సందర్భాలున్నాయి. ఇది బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలో క్రెడిట్ కల్చర్‌ను దెబ్బతీసే ప్రమాదం ఉంది.

విమర్శల వెల్లువ

ఈ విధానాన్ని విమర్శించేవారు, ఇది 'మోరల్ హజార్డ్' (Moral Hazard)కు దారితీస్తుందని ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు. ₹2 లక్షల కంటే ఎక్కువ అప్పు ఉన్నవారికి కూడా 'ఒన్-టైమ్ సెటిల్‌మెంట్' (OTS) పేరుతో రుణమాఫీ చేయడం, అప్పులు ఎగ్గొట్టడాన్ని ప్రోత్సహించినట్లేనని అంటున్నారు. ప్రాథమిక వ్యవసాయ రుణ సంఘాల క్రమశిక్షణను ఇది బలహీనపరుస్తుందని భయపడుతున్నారు. అదనంగా, భారీ మొత్తంలో నిధులు విడుదల చేయడం వల్ల, మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం నీటిపారుదల, వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే మౌలిక సదుపాయాల వంటి ముఖ్యమైన రంగాలకు కేటాయించాల్సిన నిధులను దారి మళ్లించాల్సి వస్తుందని విశ్లేషకులు హెచ్చరిస్తున్నారు. జాతీయ స్థాయిలో ఆర్థిక నిబంధనలు కఠినతరం అవుతున్న నేపథ్యంలో, ఈ రుణమాఫీ కోసం ప్రభుత్వం అప్పులు చేయాల్సి వస్తే, వడ్డీ భారం పెరిగే అవకాశం ఉంది. ఇది చివరికి, పథకం అమలు చేయాలనుకుంటున్న గ్రామీణ రంగానికే నష్టం కలిగించవచ్చు.

భవిష్యత్తు ఎలా ఉండబోతోంది?

మార్కెట్ వర్గాలు, విధాన నిర్ణయ విశ్లేషకులు ఈ రుణమాఫీ పంపిణీ ప్రక్రియను నిశితంగా గమనిస్తున్నారు. డిజిటల్ పోర్టల్ పారదర్శకంగా ఉండటం, ఉన్నత స్థాయి కమిటీ ప్రైవేట్ రుణదాతలతో చర్చలు సత్వరంగా పూర్తి చేయడంపైనే పథకం విజయం ఆధారపడి ఉంటుంది. ఈ పథకం ద్వారా మొండి బకాయిలు తగ్గి, ప్రభుత్వ ఖజానాపై భారం పెద్దగా పడకపోతే, గ్రామీణ కొనుగోలు శక్తికి స్వల్పకాలిక ఊతం లభించవచ్చు. ఒకవేళ అమలులో జాప్యం జరిగినా, క్రెడిట్ క్రమశిక్షణ లోపించినా, దీర్ఘకాలంలో ప్రాంతీయ బ్యాంకింగ్ రంగంపై తీవ్ర ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉంది.