భారతదేశంలోని వ్యవసాయ రంగంలో పనిచేస్తున్న మహిళల్లో సగం మందికి పైగా వేతనాలు పొందడం లేదని, ఇది దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఏటా **₹2 లక్షల కోట్ల** వరకు నష్టాన్ని కలిగిస్తోందని Arya.ag నివేదిక వెల్లడించింది. సరైన గుర్తింపు, క్రెడిట్, భూమి యాజమాన్య హక్కులు లేకపోవడం వల్ల వీరి ఉత్పాదకత తగ్గిపోతోంది.
భారత్లో వ్యవసాయ రంగానికి వెన్నెముకగా ఉన్న మహిళలు, తెర వెనుకనే!
భారతదేశ వ్యవసాయ రంగంలో పనిచేస్తున్న మహిళా రైతుల పరిస్థితిపై Arya.ag సంస్థ 'Her Harvest 2026' పేరుతో ఒక నివేదికను విడుదల చేసింది. ఈ నివేదిక ప్రకారం, వ్యవసాయ పనుల్లో నిమగ్నమైన మహిళల్లో 50.5% మంది కుటుంబ పొలాల్లోనే ఎలాంటి వేతనం లేకుండా పనిచేస్తున్నారు. ఇదే వర్గంలో పురుషుల శాతం కేవలం 21.7% గా ఉంది. ఈ గణాంకాలు, అధికారిక లెక్కల్లో మహిళా రైతులను 'సాగుదారులు'గా గుర్తించకపోవడాన్ని, తద్వారా వారికి ఆర్థిక, సహాయక వ్యవస్థల్లో గుర్తింపు కరువవడాన్ని స్పష్టం చేస్తున్నాయి.
ఆర్థిక వ్యవస్థపై తీవ్ర ప్రభావం
ఈ లింగ వివక్ష కారణంగా, భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ ఏటా ₹1.2 లక్షల కోట్ల నుండి ₹2 లక్షల కోట్ల వరకు సంభావ్య వ్యవసాయ ఉత్పత్తిని కోల్పోతోంది. మహిళా రైతుల శ్రమ లోపం వల్ల కాకుండా, వనరుల కొరత, వ్యవస్థాగత సమస్యల వల్ల ఈ నష్టం జరుగుతోంది. పురుషులు నడిపే పొలాలతో పోలిస్తే, మహిళలు నడిపే పొలాల్లో ఉత్పాదకత 24% వరకు తక్కువగా ఉంటోంది. దీనికి ప్రధాన కారణాలు - రుణ సదుపాయం, ఆధునిక సాంకేతికత, నాణ్యమైన విత్తనాలు, ఎరువులు వంటివి సమానంగా లభించకపోవడమే.
వేతనాల్లో వ్యత్యాసం, భూమి యాజమాన్య సమస్యలు
భూమి యాజమాన్యం, నిర్వహణలోనే కాదు.. బహిరంగ మార్కెట్లో కూడా మహిళా రైతులు వివక్షను ఎదుర్కొంటున్నారు. పురుషులతో పోలిస్తే, మహిళలు చేసే పనులకు సమానంగా ₹82 మాత్రమే సంపాదిస్తున్నారు. అంటే, 20-30% వరకు వేతన వ్యత్యాసం ఉంది. అంతేకాకుండా, దేశంలోని మొత్తం వ్యవసాయ భూముల్లో మహిళల యాజమాన్యం కేవలం 13.96% మాత్రమే ఉంది. భూమి యాజమాన్య హక్కులు లేకపోవడం వల్ల, ప్రభుత్వ కొనుగోలు పథకాలు, బీమా, బ్యాంకుల నుంచి రుణాలు పొందడంలో మహిళలు వెనుకబడిపోతున్నారు.
మహిళా రైతుల సాధికారత దిశగా..
వ్యవసాయ రంగంలో మహిళల భాగస్వామ్యం పెరుగుతోందని, ప్రస్తుతం మొత్తం కార్మిక శక్తిలో దాదాపు 48% మంది మహిళలే ఉన్నారని నివేదిక నొక్కి చెబుతోంది. అయితే, ఈ మార్పునకు అనుగుణంగా వ్యవస్థ ఇంకా మారాల్సి ఉంది. మహిళా రైతుల భాగస్వామ్యాన్ని అధికారికంగా గుర్తించేందుకు, వారికి సులభంగా రుణాలు, మార్కెట్ సదుపాయాలు కల్పించేందుకు మహిళా రైతుల సంఘాలు (FPOs) ఏర్పాటు చేయడాన్ని పరిశ్రమల నిపుణులు, విధానకర్తలు సూచిస్తున్నారు.
ఈ అంతరాన్ని తగ్గించడానికి కేవలం విధానపరమైన మార్పులే కాకుండా, లింగ-విభజిత డేటాను (gender-disaggregated data) సేకరించడం, మహిళా రైతులకు ప్రత్యేకంగా రూపొందించిన ఆర్థిక ఉత్పత్తులను అందుబాటులోకి తేవడం వంటివి చేయాలి. డ్రోన్ల వంటి సాంకేతికతను, డిజిటల్ సలహాలను విస్తృతం చేయడం ద్వారా వ్యవసాయ ఉత్పాదకతను పెంచవచ్చు.