భారత MSP వ్యవస్థ: రైతులకు 'వైవిధ్యీకరణ' కష్టమేనా? పాత డేటా, సరిపోని కొనుగోళ్లు కారణం

ఖర్చుల అంచనాల్లో భారీ లోటు

ప్రభుత్వ ఆర్థిక, గణాంకాల విభాగం (Directorate of Economics and Statistics) ఉపయోగించే MSP అంచనా పద్ధతి దశాబ్దాలుగా పెద్దగా మారలేదు. ఈ విభాగం ప్రతి మూడు సంవత్సరాలకు ఒకసారి మాత్రమే నమూనా సేకరణ (sampling) పద్ధతిలో డేటాను సేకరిస్తుంది. దీంతో MSP సిఫార్సులు తరచుగా రెండు నుండి మూడు సంవత్సరాల క్రితం నాటి ఖర్చుల ఆధారంగానే రూపొందుతాయి. గత 2021-22 కాలంలో గ్లోబల్ ఎరువులు, డీజిల్ ధరలు విపరీతంగా పెరిగినప్పుడు ఈ డేటా ల్యాగ్ పెద్ద సమస్యగా మారింది. ఇలా ఖర్చులు వేగంగా పెరిగినప్పుడు, MSP నామమాత్రంగా పెంచినా రైతుల ఆశించిన లాభాలు తగ్గుతాయి. వాస్తవ ఖర్చులను ఖచ్చితంగా లెక్కిస్తే, చాలా పంటలకు MSP 20-30% అధికంగా ఉండాల్సి వస్తుందని పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.

యాంత్రీకరణ.. కాలం చెల్లిన అంచనాలు

ఇక వ్యవసాయ పద్ధతులు మారుతున్నా, ఖర్చుల అంచనాల్లో ఈ మార్పులను చేర్చడం మరో సమస్య. ముఖ్యంగా చిన్న రైతులకూ ఆధునిక యంత్రాలపై (agricultural mechanization) పట్టు పెరిగింది. కానీ, MSP వ్యవస్థలోని మూడు సంవత్సరాల డేటా సేకరణ చక్రం, రైతులు ఇప్పుడు యంత్రాలను ఎలా వాడుతున్నారో పూర్తిగా లెక్కలోకి తీసుకోలేకపోవచ్చు. ఇది వెంటనే అయ్యే ఖర్చులకు, దీర్ఘకాలిక విలువ తరుగుదలకు (depreciation) మధ్య వ్యత్యాసాన్ని తప్పుగా చూపించవచ్చు. ఉదాహరణకు, వ్యవసాయ యాంత్రీకరణ కార్యక్రమంలో ఇప్పటివరకు దేశవ్యాప్తంగా 1.95 మిలియన్లకు పైగా యంత్రాలను పంపిణీ చేశారు. దీనికోసం ₹8,110.24 కోట్ల నిధులను ఫిబ్రవరి 2025 నాటికి విడుదల చేశారు. ఈ మార్పులకు అనుగుణంగా ఖర్చులను ట్రాక్ చేయడానికి మరింత ఆధునిక పద్ధతులు అవసరం.

కొనుగోళ్ల సమస్యలు ధర సంకేతాలను మరుగుపరుస్తున్నాయి

అయితే, ఖర్చుల అంచనాల్లోని లోపాలు మాత్రమే భారతీయ వ్యవసాయంలోని మొత్తం చిత్రాన్ని వివరించవు. ముఖ్యంగా పంటల వైవిధ్యీకరణ లేకపోవడానికి కారణం ఇదే కాదు. రైతులు ఎక్కువగా తాము పండించిన పంటను ప్రభుత్వమే కొంటుందా (procurement assurance), నీటిపారుదల సౌకర్యాలు, సబ్సిడీలు, మార్కెట్లకు అందుబాటులో ఉండటం వంటి అంశాలపైనే ఎక్కువగా ఆధారపడుతున్నారని అధ్యయనాలు చెబుతున్నాయి. గుజరాత్, కర్ణాటక వంటి రాష్ట్రాల్లో బలమైన మార్కెట్లు ఉండటంతో, రైతులు పప్పుధాన్యాలు, నూనెగింజల వైపు మళ్లారు. దీనికి విరుద్ధంగా, పంజాబ్ వరి, గోధుమలకే పరిమితమైంది. MSP అనేది ఖర్చుల ఆధారంగా ధరను నిర్ణయించే సాధనం కంటే, పంట కొనుగోలుకు ఒక హామీగా (assurance) పనిచేస్తుందని ఇది స్పష్టం చేస్తోంది. పప్పుధాన్యాల వంటి పంటలకు MSP ప్రకటించినా, ప్రభుత్వ కొనుగోళ్లు బలహీనంగా లేదా అక్రమంగా ఉంటే, రైతులు ఆ ధర హామీని నమ్మడం లేదు. చాలా ప్రాంతాల్లో మార్కెట్ ధరలు ప్రకటించిన MSP కంటే తక్కువగా ఉంటున్నాయి. దీనితో MSP అనేది చాలామంది రైతులకు ఒక సిద్ధాంతపరమైన లెక్కగానే మిగిలిపోతోంది.

నిర్మాణాత్మక బలహీనతలు

MSP విధానంలోని లోపాలు ఆచరణలో మరింత ఇబ్బంది పెడుతున్నాయి. 23 పంటలకు MSP ప్రకటిస్తున్నా, ప్రభుత్వ కొనుగోళ్లు ప్రధానంగా గోధుమ, వరికే పరిమితమవుతున్నాయి. ఇది మిగతా పంటలు పండించే రైతులకు అవకాశాలను తగ్గిస్తోంది. రైతుల అవగాహన కూడా తక్కువగానే ఉంది. సుమారు 23% మందికి మాత్రమే MSP గురించి సాధారణంగా తెలుసు, మరియు కేవలం 20-25% ఉత్పత్తులు మాత్రమే MSP ధరకు అమ్ముడవుతున్నాయని అంచనాలు. దీనివల్ల, సమర్థవంతమైన కొనుగోలు వ్యవస్థలున్న రాష్ట్రాల్లోని పెద్ద రైతులకే MSP ప్రయోజనాలు ఎక్కువగా అందుతున్నాయి. ధాన్యాలపై అతిగా దృష్టి పెట్టడం వల్ల భూమి, వనరుల వృధాకు దారితీసింది. ముఖ్యంగా కీలక వ్యవసాయ ప్రాంతాల్లో భూగర్భ జలాలు తగ్గిపోవడం వంటి పర్యావరణ సమస్యలకు ఇది కారణమైంది. MSP, ఇన్‌పుట్ సబ్సిడీలను తొలగిస్తే, ఇతర రంగాలకు కార్మికులు మారడం, మొత్తం ఉత్పత్తి పెరగడం, వృధాను తగ్గించడం వంటివి జరుగుతాయని ఆర్థిక నమూనాలు సూచిస్తున్నాయి. MSPకు చట్టబద్ధమైన హక్కు లేకపోవడం కూడా దీని ప్రభావాన్ని తగ్గిస్తోంది.

ఆధునీకరణ ఆవశ్యకత

MSP గురించి చర్చల్లో తరచుగా ధర స్థాయిపైనే దృష్టి పెడతారు. కానీ, అసలు సమస్యలు ఖర్చులను ఎలా కొలుస్తున్నారు, ఈ ధరలు రైతులకు ఎలా అందుతున్నాయి అనే దానిపైనే ఉన్నాయి. కేవలం పాత ఖర్చుల డేటాను దాటి ఆధునిక సంస్కరణలు అవసరం. వడ్డీ రేట్ల అంచనాలను అప్‌డేట్ చేయడం, ఇంధనం, ఎరువులు వంటి ఊహించని ఖర్చులకు అనుగుణంగా ధరలను సర్దుబాటు చేసే యంత్రాంగాలను సృష్టించడం, ప్రస్తుత ఖర్చుల పరిస్థితులను ప్రతిబింబించడానికి విస్తృత ప్రాంతాల నుండి తరచుగా డేటా సేకరించడం వంటివి చేయవచ్చు. ప్రభుత్వం ప్రోత్సహించాలనుకుంటున్న పప్పుధాన్యాలు, నూనెగింజల వంటి పంటలకు ఈ ఆలోచనలను పరీక్షించడం మంచి ప్రారంభం కావచ్చు. ఈ మార్పులకు ప్రభుత్వానికి అయ్యే ఖర్చు తక్కువగా ఉన్నా, పాలసీ విశ్వసనీయత, ఖచ్చితత్వం గణనీయంగా పెరుగుతాయి. మెరుగైన ఖర్చుల ట్రాకింగ్, మరిన్ని పంటలకు బలమైన కొనుగోలు ప్రణాళికలతో MSP వ్యవస్థను అప్‌డేట్ చేయడం, వ్యవసాయ పురోగతిని నిర్దేశించడానికి కీలకమే. కొనుగోలు ప్రోత్సాహకాలు, మార్కెట్ అందుబాటును మెరుగుపరచకపోతే, ఖచ్చితమైన MSPలు కూడా రైతుల ఎంపికలను ప్రభావితం చేయడంలో లేదా వైవిధ్యీకరణను నడపడంలో ఇబ్బందిపడతాయి. ఉద్యానవనాలు, మత్స్య రంగాలలో (వార్షిక 4-10% వృద్ధి) గోధుమ, వరి వంటి ధాన్యాల (వార్షిక 1.1%) కంటే వేగంగా వృద్ధి చెందడం, మార్కెట్లు స్వేచ్ఛగా ఉండి, సరైన మౌలిక సదుపాయాలు, ప్రోత్సాహకాలు ఉన్నప్పుడు ఉన్న సామర్థ్యాన్ని హైలైట్ చేస్తుంది.