భారత వ్యవసాయం: కాలుష్యం తగ్గిస్తాయ్ లెగ్యూమ్స్.. అయినా పాలసీ అడ్డంకులు!

వ్యవసాయం నుంచి పెరుగుతున్న కాలుష్యం

దేశవ్యాప్తంగా విడుదలయ్యే గ్రీన్‌హౌస్ వాయు ఉద్గారాల్లో దాదాపు 16% భారత వ్యవసాయ రంగం నుంచే వస్తున్నాయి. హరిత విప్లవం (Green Revolution) నుంచి వస్తున్న వరి-గోధుమ పంటల విధివిధానాలు, ముఖ్యంగా నత్రజని ఎరువుల (Nitrogen Fertilizers) అధిక వినియోగం దీనికి ప్రధాన కారణం. ఈ ఎరువుల వల్ల నైట్రస్ ఆక్సైడ్ (N₂O) వంటి వాయువులు విడుదలవుతాయి. అలాగే, నీటితో నిండిన వరి పొలాలు మీథేన్ (CH₄) వాయువును కూడా విడుదల చేస్తాయి. ఇలాంటి పంటల సాగు వల్ల నేల క్షీణించడం (Soil Degradation), భూగర్భ జలాలు తగ్గిపోవడం, పర్యావరణ కాలుష్యం పెరగడం వంటి సమస్యలు తీవ్రమవుతున్నాయి.

లెగ్యూమ్స్ తో సహజ పరిష్కారం

ఈ సమస్యలకు చెక్ పెట్టడానికి శనగలు, వేరుశనగ, సోయాబీన్, కందిపప్పు వంటి లెగ్యూమ్స్ (Legumes) పంటలు మంచి పరిష్కారం చూపుతున్నాయి. ఈ పంటలు గాలిలోని నత్రజనిని నేరుగా గ్రహించి, నేలలోకి చేర్చే (Nitrogen Fixation) అద్భుతమైన సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంటాయి. దీనివల్ల రసాయనిక నత్రజని ఎరువుల వాడకం గణనీయంగా తగ్గుతుంది. 2023లో జరిగిన ఒక అధ్యయనం ప్రకారం, లెగ్యూమ్స్ ప్రతి హెక్టారుకు సుమారు 70 కేజీల నత్రజనిని సహజంగానే అందిస్తాయి. ఇది నేల సారాన్ని పెంచి, పంట దిగుబడిని మెరుగుపరుస్తుంది.

మెరుగైన నేల, నీటి ఆదా

లెగ్యూమ్స్ తో పండించిన నేలలు, ధాన్యపు పంటల (Cereals) నేలల కంటే ఆరోగ్యంగా ఉంటాయని పరిశోధనలు చెబుతున్నాయి. వీటి వల్ల నేలలో NPK (నత్రజని, భాస్వరం, పొటాషియం) పోషకాలు 11% ఎక్కువగా ఉండటంతో పాటు, కార్బన్ నిల్వలు (Carbon Sequestration) కూడా 16-17% అధికంగా పెరుగుతాయి. అంతేకాకుండా, లెగ్యూమ్స్ కు నీటి అవసరం కూడా తక్కువే. ఇతర పంటలతో పోలిస్తే దాదాపు 25% తక్కువ నీటితోనే సాగు చేయవచ్చు. ఈ సహజ ఎరువు, నీటి ఆదా వంటి పర్యావరణ సేవలను లెక్కలోకి తీసుకుంటే, లెగ్యూమ్స్ ప్రతి హెక్టారుకు దాదాపు ₹15,000 వరకు ఆర్థిక ప్రయోజనాన్ని అందిస్తాయని అంచనా.

పాలసీల అడ్డంకులు

ఇన్ని ప్రయోజనాలున్నా, భారత ప్రభుత్వం లెగ్యూమ్స్ సామర్థ్యాన్ని పూర్తిగా వినియోగించుకోలేకపోతోంది. ప్రస్తుతం వ్యవసాయ భూముల్లో దాదాపు 21% లోనే లెగ్యూమ్స్ పండిస్తున్నారు, అయితే ధాన్యపు పంటలు మాత్రం సగానికి పైగా భూముల్లో సాగువుతున్నాయి. హరిత విప్లవం నాటి నుంచి వరి, గోధుమ పంటలకు అధిక ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం, వాటికి నీటిపారుదల, విత్తనాలు, ఎరువులపై సబ్సిడీలు, కనీస మద్దతు ధర (Minimum Support Price - MSP) కల్పించడం వంటి విధానాలు దీనికి కారణం. మార్కెట్ పరంగా కూడా ధాన్యపు పంటలకే మెరుగైన కొనుగోలు, లాజిస్టిక్స్ సౌకర్యాలు ఉండటంతో, లెగ్యూమ్స్ వెనుకబడిపోతున్నాయి.