భారతదేశ కోకో లక్ష్యం: 2040 నాటికి స్వయం సమృద్ధి.. రైతులకు మాత్రం సవాళ్లే!

దిగుమతులపై భారీ భారం.. దేశీయ ఉత్పత్తికి సవాళ్లు

మన దేశ కోకో రంగం ప్రస్తుతం తీవ్రమైన సరఫరా-డిమాండ్ అంతరంతో (Demand-Supply Gap) సతమతమవుతోంది. ప్రస్తుతం, భారతదేశం ఏటా $866 మిలియన్లకు పైగా కోకో, కోకో ఉత్పత్తులను దిగుమతి చేసుకుంటోంది. మన దేశ అవసరాల్లో కేవలం 25-30% మాత్రమే దేశీయంగా ఉత్పత్తి అవుతోంది. దీనివల్ల దిగుమతులపై ఆధారపడటం సరఫరా గొలుసులో ప్రమాదాలను పెంచుతోంది. 2026 నాటికి కోకో ఉత్పత్తి 30,000 మెట్రిక్ టన్నులకు చేరుకుంటుందని అంచనాలు చెబుతున్నాయి, అయినప్పటికీ పెరుగుతున్న చాక్లెట్ మార్కెట్ డిమాండ్‌కు ఇది సరిపోదు. గ్లోబల్ కోకో ధరలు మార్చి 2026 నాటికి మెట్రిక్ టన్నుకు $3,200 వద్ద ట్రేడ్ అవుతున్నాయి. ఇవి చారిత్రక సగటులతో పోలిస్తే గణనీయంగా ఎక్కువగా ఉన్నాయి, ఇది దిగుమతి ఖర్చులను, దేశీయ ధరలను నేరుగా ప్రభావితం చేస్తోంది.

బడ్జెట్ లో ప్రోత్సాహం.. రైతులకు అడ్డంకులు

కేంద్ర బడ్జెట్ 2026-27 లో, కోకో వంటి అధిక-విలువ కలిగిన పంటలను ప్రోత్సహించడానికి కొత్త పథకాలు ప్రకటించారు. తోటల పెంపకం (Plantation Crops) కోసం ₹350 కోట్ల పథకం, రైతు ఆదాయాన్ని పెంచడం, వైవిధ్యీకరణను ప్రోత్సహించడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. వ్యవసాయ మరియు రైతుల సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ ఈ సమస్యలను గుర్తించి, ఒక విధానాన్ని రూపొందిస్తోంది. అయితే, విధాన ఆశయాలను రైతులకు చేరువ చేయడంలో అనేక అడ్డంకులున్నాయి. కోకో సాగు నుంచి ఆదాయం రావడానికి 3-5 సంవత్సరాలు పడుతుంది. అంతేకాకుండా, ప్రారంభ పెట్టుబడి కూడా ఎక్కువే. దీంతో త్వరగా రాబడి కోరుకునే చిన్న రైతులకు ఇది భారంగా మారుతోంది. మరోవైపు, ఇన్వర్టెడ్ డ్యూటీ స్ట్రక్చర్ (Inverted Duty Structure) - అంటే ముడి కోకో గింజల కంటే, తయారైన కోకో ఉత్పత్తుల దిగుమతిపై తక్కువ సుంకం ఉండటం - స్థానిక రైతులు, ప్రాసెసర్లకు లాభదాయకంగా లేదు.

ఇతర నిర్మాణాత్మక సమస్యలు

వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే అంతర పంటగా (Intercrop) కోకోకు మంచి సామర్థ్యం ఉన్నప్పటికీ, ఈ రంగం ప్రాథమిక సమస్యలతో వెనుకబడి ఉంది. నాణ్యమైన విత్తనాలు అందుబాటులో లేకపోవడం, ప్రభుత్వ మద్దతు స్థిరంగా లేకపోవడం వృద్ధిని అడ్డుకుంటున్నాయి. ప్రాసెసింగ్ సామర్థ్యాన్ని పూర్తిస్థాయిలో ఉపయోగించుకోకపోవడం కూడా విలువ జోడింపును (Value Addition) పరిమితం చేస్తోంది. ఇన్వర్టెడ్ డ్యూటీ స్ట్రక్చర్, ముడిసరుకుల కంటే ఫినిష్డ్ గూడ్స్ దిగుమతిని ప్రోత్సహించడం, దేశీయ ప్రాసెసింగ్‌ను నిరుత్సాహపరుస్తుంది. స్థానిక పరిశోధన, వ్యవసాయ సలహా సేవలు అంతగా అభివృద్ధి చెందకపోవడం వల్ల ఉత్పాదకతను పెంచుకోలేకపోతున్నారు. గ్లోబల్ కోకో మార్కెట్లు వాతావరణం, వ్యాధులు (పశ్చిమ ఆఫ్రికాలో కోకో స్వెల్లింగ్ షూట్ వైరస్ వంటివి), భౌగోళిక రాజకీయ కారకాల వల్ల ధరల అస్థిరతను ఎదుర్కొంటున్నాయి. ఈ బాహ్య షాక్‌లతో పాటు దేశీయ సవాళ్లు, భారతీయ రైతులకు ప్రతికూలంగా మారాయి.

భవిష్యత్ ప్రణాళిక, లక్ష్యాలు

2040-41 నాటికి భారతదేశాన్ని కోకో ఉత్పత్తిలో స్వయం సమృద్ధితో పాటు, ప్రపంచవ్యాప్తంగా పోటీపడేలా తీర్చిదిద్దాలనేది దీర్ఘకాలిక లక్ష్యం. దీనికి సమన్వయంతో కూడిన ప్రయత్నాలు, ఒక కొత్త విధానం అవసరం. పరిశ్రమ వేదికగా 'కోకో స్టీవార్డ్‌షిప్ ఫోరమ్' (Cocoa Stewardship Forum) వంటివి ఏర్పాటు చేయాలని సూచిస్తున్నారు. కోకోపై ఒక జాతీయ మిషన్ (National Mission on Cocoa) ఏర్పాటు చేయడం, సీడ్ గార్డెన్‌లను విస్తరించడం, ప్రాథమిక ప్రాసెసింగ్ మౌలిక సదుపాయాలలో పెట్టుబడులు పెట్టడం వంటివి కీలకమైనవి. దేశీయ ప్రాసెసింగ్‌ను ప్రోత్సహించడానికి, పెట్టుబడులను ఆకర్షించడానికి డ్యూటీ ఇన్వర్షన్లను సరిచేయాలి. భారతదేశ చాక్లెట్ మార్కెట్, 2025 నాటికి $3 బిలియన్లకు మించి, వార్షిక వృద్ధి రేటు 7% కు పైగా ఉంటుందని అంచనా. అధిక సామర్థ్యం గల దేశీయ దిగుబడులను సద్వినియోగం చేసుకుని, రైతులకు ఆర్థికంగా మద్దతు ఇవ్వడం ద్వారా, దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించి, దేశీయంగా బలాన్ని పెంచుకోవచ్చు. దీనివల్ల గణనీయమైన విలువ జోడింపు, రైతులకు శ్రేయస్సు లభిస్తుంది.