భారత్ ఎరువుల సంక్షోభం: వ్యర్థాలే సంజీవనిగా మారనున్నాయా?

ఎరువుల కొరత: వ్యవసాయానికి పెను సవాల్

గత కొద్ది కాలంగా అంతర్జాతీయ మార్కెట్లలో నెలకొన్న అస్థిరత, ముఖ్యంగా మధ్యప్రాచ్య దేశాల భౌగోళిక రాజకీయ ఉద్రిక్తతలు భారతీయ వ్యవసాయ రంగానికి తీవ్రమైన ఎరువుల కొరతను సృష్టిస్తున్నాయి. దిగుమతులపై అధికంగా ఆధారపడటం వల్ల, సరఫరా గొలుసులో అంతరాయాలు ఏర్పడినప్పుడు దేశం తీవ్ర ఇబ్బందులను ఎదుర్కొంటోంది. ఈ పరిస్థితుల్లో, రసాయన ఎరువులకు ప్రత్యామ్నాయంగా, దేశీయంగా అందుబాటులో ఉన్న వనరులను ఉపయోగించుకోవాల్సిన ఆవశ్యకత ఏర్పడింది. ఈ నేపథ్యంలో, వ్యర్థాల నుంచి కంపోస్ట్ తయారీ రంగం దేశ వ్యవసాయానికి ఒక కీలకమైన, ఇంకా పూర్తిగా ఉపయోగించుకోని పరిష్కారంగా ముందుకు వస్తోంది.

ఎరువుల నిల్వలు ఎంత?

ఖరీఫ్ సీజన్ సమీపిస్తున్న వేళ, దేశంలో ఎరువుల పరిస్థితి ఆందోళనకరంగా ఉంది. అధికారిక లెక్కల ప్రకారం, ప్రస్తుతం దేశంలో సుమారు 18 మిలియన్ టన్నుల ఎరువుల నిల్వలు ఉన్నాయి. అయితే, రాబోయే సీజన్‌కు అవసరమైన 39 మిలియన్ టన్నులతో పోలిస్తే ఇది చాలా తక్కువ. మార్చి 2026 నాటికి మొత్తం నిల్వలు సుమారు 17.7 మిలియన్ టన్నులుగా ఉన్నప్పటికీ, వీటిలో గణనీయమైన భాగం దిగుమతుల ద్వారానే వస్తోంది. ముఖ్యంగా వివాదాస్పద ప్రాంతాల నుంచి దిగుమతులు చేసుకోవడం వల్ల దేశం ప్రమాదంలో పడే అవకాశం ఉంది. యూరియా ఉత్పత్తికి కీలకమైన సహజ వాయువు (natural gas) సరఫరాలో అంతరాయాలు, ధరల పెరుగుదల వంటివి దేశీయ ఉత్పత్తి వ్యయాన్ని కూడా పెంచుతున్నాయి. కేవలం యూరియా దిగుమతులు మాత్రమే ఆర్థిక సంవత్సరం 2026లో 120% పెరిగాయంటే, దేశీయ ఉత్పత్తి సామర్థ్యం అవసరాలకు ఎంత తక్కువగా ఉందో అర్థం చేసుకోవచ్చు.

పట్టణ వ్యర్థాలు: కంపోస్ట్‌గా మారే బంగారం

ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న ఒత్తిళ్ల మధ్య, భారతదేశ దేశీయ వ్యర్థాల నిర్వహణ రంగం ఒక ఆశాజనకమైన, కానీ తక్కువగా ఉపయోగించబడుతున్న పరిష్కారాన్ని అందిస్తోంది. దేశవ్యాప్తంగా ప్రతిరోజూ 1.62 లక్షల టన్నులకు పైగా మున్సిపల్ ఘన వ్యర్థాలు (Municipal Solid Waste) ఉత్పత్తి అవుతుండగా, వాటిలో దాదాపు 80% వరకు ప్రాసెస్ చేయబడుతున్నాయి. దేశంలో 2,800కు పైగా కంపోస్ట్ ప్లాంట్లు ఉన్నాయి, ఇవి రోజుకు 1.14 లక్షల టన్నుల వ్యర్థాలను నిర్వహించగల సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. ఈ మౌలిక సదుపాయాలను పూర్తిగా ఉపయోగించుకుంటే, సేంద్రియ వ్యర్థాలను (organic waste) విలువైన కంపోస్ట్ ఎరువుగా మార్చవచ్చు. ఇది రసాయన ఎరువులకు ప్రత్యక్ష ప్రత్యామ్నాయం. వెల్లూరు, ఇండోర్, అంబికాపూర్ వంటి నగరాలు విజయవంతమైన నమూనాలను ప్రదర్శించాయి, ఇక్కడ రైతులు ఈ కంపోస్ట్‌ను ఉపయోగించి, నేల నాణ్యత, తేమ నిలుపుదల మెరుగుపడిందని, రసాయన ఎరువులపై ఆధారపడటం తగ్గిందని నివేదిస్తున్నారు. ప్రభుత్వ ప్రోత్సాహకాలు, సేంద్రియ వ్యవసాయంపై పెరుగుతున్న అవగాహనతో, సిటీ కంపోస్ట్ మార్కెట్ 2030 నాటికి రెట్టింపు అవుతుందని అంచనా.

కంపోస్ట్ వాడకంలో సవాళ్లు

అయినప్పటికీ, వ్యర్థాలను వ్యవసాయానికి పనికొచ్చే ఎరువుగా మార్చడంలో గణనీయమైన అడ్డంకులు ఉన్నాయి. ప్రధాన సమస్య పంపిణీ వ్యవస్థ. సరైన రవాణా నెట్‌వర్క్‌లు లేకపోవడం, నాణ్యత హామీ లేకపోవడంతో చాలా కంపోస్ట్ ఉపయోగించకుండానే నిలిచిపోతోంది. వ్యర్థాలను సరిగా వేరుచేయకపోవడం వల్ల నాణ్యతలో వైవిధ్యం ఏర్పడి, తక్కువ-గ్రేడ్ కంపోస్ట్ మార్కెట్లో ఆదరణ పొందడంలో విఫలమవుతోంది. పట్టణ-గ్రామీణ పోషక, కార్బన్ చక్రం (Urban Rural Nutrient and Carbon Cycle) సమర్థవంతంగా పనిచేయాలంటే, ప్రభుత్వాలు నిబంధనలను మెరుగుపరచాలి, నాణ్యతా నియంత్రణను నిర్ధారించాలి, అన్ని స్థాయిల యంత్రాంగాలను కలుపుకొని సమర్థవంతమైన పంపిణీ మార్గాలను నిర్మించాలి.

ఎరువుల కంపెనీలు, ఉత్పత్తి వ్యయం

భారతదేశంలోని ప్రధాన ఎరువుల కంపెనీలైన Coromandel International (మార్కెట్ క్యాప్ ₹63,319 కోట్లు, P/E ~24.90x), Rashtriya Chemicals and Fertilizers (RCF) (మార్కెట్ క్యాప్ ₹70.7 బిలియన్ INR, P/E ~20.6x), మరియు Chambal Fertilisers (మార్కెట్ క్యాప్ ₹17,987.4 కోట్లు, P/E ~10.11x) వంటివి ఈ రంగంలో ఉత్పత్తి వ్యయం, ప్రభుత్వ విధానాల ఒత్తిళ్లను ఎదుర్కొంటున్నాయి. RCF యొక్క P/E నిష్పత్తి 20.6x దాని పరిశ్రమ సగటు 26.4xకు దగ్గరగా ఉంది, ఇది సహేతుకమైన వాల్యుయేషన్‌ను సూచిస్తుంది. Coromandel International యొక్క P/E సుమారు 24.90x అయితే, Chambal Fertilisers యొక్క P/E సుమారు 10.11x మాత్రమే. ఈ కంపెనీలు, ఉత్పత్తి వ్యయ భారాలను ఎదుర్కొంటున్నప్పటికీ, పోషక ఆధారిత సబ్సిడీ (Nutrient Based Subsidy - NBS) పథకం నుండి ప్రయోజనం పొందుతున్నాయి, ఇది సమతుల్య పోషకాల వాడకాన్ని, స్థిరమైన సరఫరాను లక్ష్యంగా చేసుకుంది.

కంపోస్ట్ సామర్థ్యంపై నీలినీడలు

దేశీయ వ్యర్థాలు వ్యవసాయానికి బంగారంగా మారే ఆలోచన ఆకర్షణీయంగా ఉన్నప్పటికీ, గణనీయమైన నష్టాలు పొంచి ఉన్నాయి. 80% ప్రాసెసింగ్ రేటు, భారీ కంపోస్ట్ ప్లాంట్ల సామర్థ్యం లోలోపల తీవ్రమైన అసమర్థతలను దాచిపెడుతున్నాయి. పంపిణీలో ఒక కీలకమైన వైఫల్యం ఉంది, లాజిస్టికల్ అడ్డంకులు, పరిమిత మార్కెట్ యాక్సెస్ కారణంగా కంపోస్ట్ తరచుగా నిల్వ ఉండిపోతుంది. మూలం వద్ద సరిగా విభజించని వ్యర్థాల నుండి వచ్చే ఫీడ్‌స్టాక్ నాణ్యతపై ఆందోళనలు, తుది ఉత్పత్తిని దెబ్బతీస్తాయి, రసాయన ఎరువులకు అలవాటుపడిన రైతులు దీన్ని స్వీకరించడంలో విఫలమవుతారు. భారతదేశం యొక్క పెరుగుతున్న ఎరువుల దిగుమతిపై ఆధారపడటం, DAP డిమాండ్‌లో 67% వరకు తీర్చడం, 2024-25లో ₹1.83 ట్రిలియన్ సబ్సిడీ బిల్లుతో, ప్రపంచ మార్కెట్లపై స్థిరమైన ఆధారపడటాన్ని హైలైట్ చేస్తుంది. మధ్యప్రాచ్యంలోని భౌగోళిక రాజకీయ పరిస్థితి, సహజ వాయువు ధరలు, ఎరువుల ఉత్పత్తిని ప్రభావితం చేయడం, భారతదేశం యొక్క దిగుమతి దుర్బలత్వాన్ని పెంచుతూ నిరంతర నిర్మాణపరమైన ప్రమాదాన్ని కలిగిస్తుంది. అంతేకాకుండా, భారతీయ వ్యవసాయం యొక్క రసాయన ఇన్‌పుట్‌ల వైపు లోతుగా పాతుకుపోయిన ధోరణి కారణంగా కంపోస్ట్ వాటిని పూర్తిగా భర్తీ చేసే అవకాశం లేదు, దీని ప్రభావాన్ని ఏకైక పరిష్కారంగా పరిమితం చేస్తుంది. వ్యర్థాల నిర్వహణ విధానంలో ఉన్న లోపాలు, జాతీయ స్థాయిలో 35% కంటే తక్కువగా నిలిచిపోయిన సోర్స్ సెగ్రిగేషన్, కంపోస్ట్ నాణ్యతను, స్కేలబిలిటీని మరింత అడ్డుకుంటాయి.

ప్రభుత్వ వ్యూహాలు, భవిష్యత్ వృద్ధి

ప్రభుత్వం ఎరువుల దిగుమతి ప్రమాదాలను తగ్గించడానికి చురుకుగా వ్యూహాలను అనుసరిస్తోంది, రష్యా, మొరాకో వంటి దేశాల నుండి సోర్సింగ్ చేయడం, ప్రత్యామ్నాయ ఎరువులను ప్రోత్సహించడం వంటివి చేస్తోంది. అదే సమయంలో, NITI Aayog వంటి సంస్థలు ప్రచారం చేస్తున్న సర్క్యులర్ ఎకానమీ సూత్రాల కోసం ఒత్తిడి పెరుగుతూనే ఉంది, వ్యర్థాల ప్రవాహాల ఆర్థిక సామర్థ్యాన్ని అన్‌లాక్ చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. సిటీ కంపోస్ట్ మార్కెట్ వృద్ధి చెందుతున్నందున, సహాయక విధానాలు, సేంద్రియ ఇన్‌పుట్‌ల కోసం పెరుగుతున్న డిమాండ్ ద్వారా నడపబడుతోంది, ఇది నేల ఆరోగ్యాన్ని మెరుగుపరచడానికి, రైతులను అస్థిరమైన ప్రపంచ సరఫరా గొలుసుల నుండి రక్షించడానికి ఒక స్థిరమైన మార్గాన్ని అందిస్తుంది. వ్యర్థాల నుండి కంపోస్ట్‌గా మార్చడంలో లాజిస్టికల్, నాణ్యతా సవాళ్లను అధిగమించడం, దేశీయ ఉత్పత్తిని బలోపేతం చేయడం, అవసరమైన రసాయన ఎరువుల కోసం దిగుమతి మార్గాలను వైవిధ్యపరచడం వంటి వాటిపై విజయం ఆధారపడి ఉంటుంది.