ఇండియా హార్టికల్చర్ రంగంలో వ్యూహాత్మక మార్పులు చేస్తోంది. కేవలం ఉత్పత్తి పెంచడమే కాకుండా, పంట కోతల తర్వాత జరిగే నష్టాలను తగ్గించేందుకు మరియు ప్రాసెస్ చేసిన ఉత్పత్తుల ఎగుమతిపై దృష్టి సారిస్తోంది. 2025-26లో ఉత్పత్తి **377.78 మిలియన్ టన్నులకు** చేరగా, క్లస్టర్-ఆధారిత వ్యూహంతో రైతు ఆదాయాన్ని పెంచేందుకు ప్రభుత్వం సిద్ధమైంది.
భారత వ్యవసాయ రంగం ఒక కీలక మలుపులో ఉంది. ఇప్పటివరకు కేవలం పంట దిగుబడిని పెంచడంపైనే దృష్టి పెట్టిన ఇండియా, ఇప్పుడు ప్రాసెస్ చేసిన వాల్యూ-యాడెడ్ ఉత్పత్తుల వైపు మళ్లుతోంది. 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరంలో దేశ హార్టికల్చర్ ఉత్పత్తి 377.78 మిలియన్ టన్నులకు చేరినప్పటికీ, సరైన నిల్వ మరియు ప్రాసెసింగ్ సౌకర్యాలు లేక ప్రతి ఏటా 10% నుంచి 40% వరకు పంట నష్టం జరుగుతోంది.
ప్రభుత్వం చేపట్టిన కొత్త వ్యూహం (CDP)
నేషనల్ హార్టికల్చర్ బోర్డ్ ఆధ్వర్యంలో 'క్లస్టర్ డెవలప్మెంట్ ప్రోగ్రామ్' (CDP)ను ప్రభుత్వం బలోపేతం చేస్తోంది. దీని ద్వారా రైతులు, ప్రాసెసర్లు మరియు ఎగుమతిదారులు ఒకే గొడుగు కిందకు వస్తారు. 2026-27 బడ్జెట్లో ప్రకటించినట్లుగా కోకో, జీడిపప్పు, మసాలాలు వంటి అధిక విలువ కలిగిన పంటలను నేరుగా ప్యూరీలుగా లేదా డీహైడ్రేటెడ్ పౌడర్లుగా మార్చడంపై ప్రభుత్వం ఫోకస్ పెట్టింది.
పెట్టుబడిదారులకు ఎక్కడ అవకాశం ఉంది?
ప్రస్తుతం ప్రపంచ హార్టికల్చర్ వాణిజ్యంలో ఇండియా వాటా కేవలం 1% - 2% మాత్రమే. ఈ లోటును పూడ్చేందుకు 2025లో ప్రారంభించిన 'BHARATI' హబ్ వంటి కార్యక్రమాల ద్వారా అగ్రిటెక్, కోల్డ్-చైన్ లాజిస్టిక్స్ మరియు డిజిటల్ ట్రేసింగ్ రంగాల్లోకి ప్రైవేట్ పెట్టుబడులను ఆకర్షించాలని చూస్తోంది. కోల్డ్-స్టోరేజ్ మరియు ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్ రంగాల్లో పనిచేసే కంపెనీలకు ఇది పెద్ద అవకాశంగా మారనుంది.
ఎదురుచూస్తున్న సవాళ్లు
మార్పు అంత సులభం కాదు. వాతావరణ మార్పులు దిగుబడులను ప్రభావితం చేస్తుండగా, అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో కఠినమైన నాణ్యతా ప్రమాణాలను (Phytosanitary standards) అందుకోవడం చిన్న రైతులకు సవాలుగా మారుతోంది. క్లస్టర్ డెవలప్మెంట్ ప్రోగ్రామ్ నిబంధనలను అర్థం చేసుకోవడం మరియు నిధుల సమీకరణలో ఉండే సంక్లిష్టతలను అధిగమించాల్సి ఉంటుంది. రాబోయే రోజుల్లో ప్రైవేట్ ప్లేయర్లు ఎంత వేగంగా ప్రాసెసింగ్ సామర్థ్యాన్ని పెంచుతారనే దానిపైనే ఈ రంగం భవిష్యత్తు ఆధారపడి ఉంటుంది.