భారత వ్యవసాయ రంగంలో మహిళా రైతులు **64%** వాటాను కలిగి ఉన్నప్పటికీ, కేవలం **11.72%** భూమిపైనే వారికి హక్కులు ఉన్నాయి. ఈ అసమానత కారణంగా ఏటా దాదాపు **₹2 లక్షల కోట్ల** వరకు ఆర్థిక నష్టం జరుగుతోందని ఒక నివేదిక వెల్లడించింది.
కీలకమైన అంతరాలు
Arya.ag తాజాగా విడుదల చేసిన నివేదిక భారత వ్యవసాయ రంగంలోని లోతైన అసమానతలను బయటపెట్టింది. వ్యవసాయ పనుల్లో మహిళల పాత్ర 64% పైగా ఉన్నా, భూమి యాజమాన్య హక్కులు మాత్రం కేవలం 11.72% కే పరిమితమయ్యాయి. ఈ వ్యత్యాసం వల్ల బ్యాంక్ రుణాలు, ప్రభుత్వ రాయితీలు వారికి అందడం లేదు.
ఆర్థికంగా ఎంత నష్టం?
మహిళా రైతులకు కూడా పురుషులతో సమానంగా వనరులు, సాంకేతికత అందితే వారి పంట దిగుబడి 20% నుంచి 30% పెరిగే అవకాశం ఉంది. అలా జరగకపోవడం వల్ల దేశానికి ఏటా ₹1.2 లక్షల కోట్ల నుంచి ₹2 లక్షల కోట్ల వరకు ఆదాయాన్ని కోల్పోతున్నామని నివేదిక పేర్కొంది. సగానికి పైగా మహిళలు ఎలాంటి వేతనం లేని 'అన్పెయిడ్ ఫ్యామిలీ హెల్పర్ల'గానే మిగిలిపోతున్నారు.
మారుతున్న పరిస్థితులు
ఈ సమస్యను అధిగమించడానికి ఇప్పుడు డిజిటల్ టెక్నాలజీ, కొత్త ఫైనాన్షియల్ మోడల్స్ ఊతమిస్తున్నాయి:
- Warehouse-receipt financing: పంటలను స్టోర్ చేసి, వాటిపై రుణాలు పొందడం.
- FPOs: మహిళా నేతృత్వంలోని ఫార్మర్ ప్రొడ్యూసర్ ఆర్గనైజేషన్ల ద్వారా సామూహిక చర్చలు, మార్కెటింగ్.
- Modern Tech: అగ్రికల్చరల్ డ్రోన్ల శిక్షణ, ఏఐ (AI) ఆధారిత సలహాలు మహిళా రైతుల ఆదాయాన్ని పెంచే దిశగా అడుగులు వేస్తున్నాయి.
భవిష్యత్తులో భూమి హక్కుల అడ్డంకులను దాటి, ఈ డిజిటల్ విప్లవం మహిళా రైతులను ఎలా ఆర్థికంగా శక్తివంతులను చేస్తుందో చూడాలి.