భారత రక్షణ రంగంలో కీలక సంస్థ అయిన హిందుస్థాన్ ఏరోనాటిక్స్ లిమిటెడ్ (HAL), అమెరికాకు చెందిన జనరల్ ఎలక్ట్రిక్ (GE)పై కఠిన చర్యలు తీసుకుంది. తేజస్ Mk1A లైట్ కంబాట్ ఎయిర్క్రాఫ్ట్ (LCA) కోసం అవసరమైన F404 ఇంజిన్ల సరఫరాలో GE నుంచి వస్తున్న నిరంతర ఆలస్యం నేపథ్యంలో, HAL కాంట్రాక్టు నిబంధనల ప్రకారం జరిమానా విధించింది.
HAL ఛైర్మన్ డీకే సునీల్ ఈ విషయాన్ని ధృవీకరించారు. ఇంజిన్లు లేక, తయారైన విమానాలు కూడా నిలిచిపోవడంతో ఉత్పత్తి గణనీయంగా నెమ్మదిస్తోంది. దీంతో, ఫైటర్ జెట్ల కొరతతో అల్లాడుతున్న ఇండియన్ ఎయిర్ ఫోర్స్ (IAF)కు తేజస్ Mk1Aను సకాలంలో అందించడం కష్టమవుతోంది. ఇది దేశీయ రక్షణ సరఫరా గొలుసు (defense supply chain)లోని బలహీనతలను, విదేశీ భాగాలపై ఆధారపడటాన్ని కూడా బయటపెట్టింది.
GE ఏరోస్పేస్ తమ ఆలస్యానికి కారణాలను వివరిస్తూ, మధ్యప్రాచ్యంలో జరుగుతున్న సంఘర్షణలు, ప్రపంచ ఏరోస్పేస్ సరఫరా గొలుసులో ఏర్పడిన అంతరాయాలు, మహమ్మారి అనంతర సమస్యలను పేర్కొంది. అంతేకాకుండా, పాత F404 ఇంజిన్ ప్రొడక్షన్ లైన్లను మళ్లీ ప్రారంభించాల్సి రావడం కూడా ఆలస్యానికి ఒక కారణమని తెలిపింది. ప్రస్తుతం 99 F404 ఇంజిన్ల కోసం $716 మిలియన్ల ఆర్డర్ ఉంది. అయితే, ఇప్పటివరకు కేవలం ఆరు ఇంజిన్లు మాత్రమే సరఫరా అయ్యాయి. మొదటి ఇంజిన్ మార్చి 2025 నాటికి డెలివరీ చేయాల్సి ఉంది. ఇది నిర్ణీత షెడ్యూల్ కంటే చాలా వెనుకబడి ఉంది.
భారత రక్షణ రంగం 'మేక్ ఇన్ ఇండియా', 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్' వంటి కార్యక్రమాలతో స్వదేశీ తయారీని ప్రోత్సహిస్తున్నప్పటికీ, తేజస్ Mk1A కార్యక్రమానికి విదేశీ ఇంజిన్లపై ఆధారపడటం ఒక ప్రధాన లోటుగా కనిపిస్తోంది. HALకు తేజస్ Mk1A కోసం ₹110,000 కోట్లకు పైగా ఆర్డర్లు ఉన్నాయి. ఈ ఇంజిన్ల సరఫరా సమస్య, ప్రాజెక్ట్ విజయవంతంపై ప్రశ్నలు రేకెత్తిస్తోంది. ప్రపంచ మార్కెట్లో తేజస్ Mk1A, JF-17 Block III, Saab Gripen E, FA-50 గోల్డెన్ ఈగిల్ వంటి విమానాలతో పోటీ పడుతోంది. కొరియా ఏరోస్పేస్ ఇండస్ట్రీస్ తయారుచేసే FA-50, మెరుగైన ఉత్పత్తి రేటుతో అంతర్జాతీయంగా ఎక్కువ అమ్ముడవుతోంది. ఈ పరిస్థితుల్లో, స్వదేశీ ఇంజిన్ అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు (కవేరి వంటివి) కూడా కీలకమే అయినప్పటికీ, అవి సిద్ధం కావడానికి ఇంకా ఏళ్లు పట్టనుంది.
ప్రస్తుతం HAL మార్కెట్ విలువ సుమారు ₹2.40-2.46 లక్షల కోట్లు ($31-32 బిలియన్ డాలర్లు). ఈ స్టాక్ సుమారు 26-27 P/E రేషియోతో ట్రేడ్ అవుతోంది. చాలా మంది విశ్లేషకులు HALకు భారీ ఆర్డర్ల (బ్యాక్లాగ్ ₹2.54 లక్షల కోట్లు లేదా $30 బిలియన్ డాలర్లు) కారణంగా 'బై' రేటింగ్ ఇస్తున్నారు. అయితే, అమలులో ఉన్న సమస్యలు, ఇంజిన్ సరఫరా ఆలస్యాలు కొన్ని బ్రోకరేజీ సంస్థలను (CLSA వంటివి) తమ ఎర్నింగ్స్ పర్ షేర్ అంచనాలను, టార్గెట్ ప్రైస్లను తగ్గించుకునేలా చేశాయి.
GE ఏరోస్పేస్, 2026 రెండో అర్ధభాగంలో 20 F404 ఇంజిన్లను సరఫరా చేస్తామని HALకు హామీ ఇచ్చింది. తేజస్ Mk2 కోసం మరింత అధునాతన GE F414 ఇంజిన్ల విషయంలో కూడా చర్చలు జరుగుతున్నాయి. దీనిలో భాగంగా, దేశీయ ఉత్పత్తి కోసం టెక్నాలజీ ట్రాన్స్ఫర్ (సాంకేతిక బదిలీ) ఒక కీలక లక్ష్యంగా ఉంది.
అయితే, HAL అధిక వాల్యుయేషన్, రంగంలోని పోటీదారుల కంటే ఎక్కువ P/E రేషియోతో ట్రేడ్ అవుతుండటం, లోపాలు లేని కార్యకలాపాల పనితీరును డిమాండ్ చేస్తుంది. కీలకమైన సైనిక పరికరాల కోసం విదేశీ సరఫరాదారులపై అధికంగా ఆధారపడటం వలన ఏర్పడే రిస్కులను ప్రస్తుత ఇంజిన్ సరఫరా సమస్యలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. ఈ ఆధారపడటం ఉత్పత్తి షెడ్యూళ్లను మాత్రమే కాకుండా, భారతదేశం యొక్క స్వతంత్ర రక్షణ నిర్ణయాలు తీసుకునే సామర్థ్యాన్ని కూడా ప్రభావితం చేస్తుంది. GE ఏరోస్పేస్ వంటి పెద్ద సంస్థలు కూడా ఈ ఆలస్యాలతో ఇబ్బందులు పడుతున్నాయి. మధ్యప్రాచ్యంలోని సంఘర్షణల వంటి భౌగోళిక రాజకీయ అస్థిరత నుంచి వచ్చే ఊహించని ప్రమాదాలు, భారతదేశం యొక్క కీలక రక్షణ సరఫరా గొలుసులను మరింతగా దెబ్బతీయవచ్చు.