క్వాంటం కంప్యూటింగ్ కోసం అవసరమైన అత్యాధునిక 'డైల్యూషన్ రిఫ్రిజిరేటర్లను' తయారు చేసేందుకు DRDO కీలక ఒప్పందం చేసుకుంది. రాజస్థాన్కు చెందిన స్టార్టప్ Zero mK India తో కలిసి చేపట్టిన ఈ ప్రాజెక్టుకు, **₹500 కోట్ల** డిఫెన్స్ టెక్నాలజీ నిధుల నుంచి తొలిసారిగా కేటాయింపులు జరిగాయి.
క్వాంటం కంప్యూటింగ్ రంగంలో ఆత్మనిర్భర భారత్ దిశగా DRDO మరో అడుగు వేసింది. రాజస్థాన్కు చెందిన Zero mK India ప్రైవేట్ లిమిటెడ్తో కలిసి స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో 'డైల్యూషన్ రిఫ్రిజిరేటర్లను' (Dilution Refrigerators) అభివృద్ధి చేయనున్నట్లు ప్రకటించింది. క్వాంటం స్టేట్స్ను స్థిరీకరించేందుకు అవసరమైన 20 mK (మిల్లీ కెల్విన్) అతి తక్కువ ఉష్ణోగ్రతలను ఇవి అందిస్తాయి.
స్వదేశీ సాంకేతికతతో కొత్త శకం
ప్రస్తుతం భారత్ ఇటువంటి క్రయోజెనిక్ హార్డ్వేర్ కోసం విదేశీ సరఫరాదారులపైనే ఆధారపడుతోంది. ఈ పరిస్థితిని మార్చడానికి రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ ఏర్పాటు చేసిన ₹500 కోట్ల టెక్నాలజీ డెవలప్మెంట్ ఫండ్ (TDF) నుంచి ఈ ప్రాజెక్టుకు నిధులు అందుతున్నాయి. DRDOకు చెందిన సాలిడ్ స్టేట్ ఫిజిక్స్ లాబొరేటరీ (SSPL) ఈ స్టార్టప్కు సాంకేతిక మార్గదర్శకత్వం అందించనుంది.
వ్యూహాత్మక ప్రాధాన్యత మరియు సవాళ్లు
జాతీయ క్వాంటం మిషన్ (National Quantum Mission)లో భాగంగా ఈ ప్రాజెక్టుకు అత్యంత ప్రాధాన్యత ఉంది. సాఫ్ట్వేర్ రంగంతో పాటు హార్డ్వేర్ తయారీలో కూడా దేశీయ సామర్థ్యాన్ని పెంచడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశ్యం. అయితే, 20 mK ఉష్ణోగ్రతలను నిర్వహించడం అత్యంత క్లిష్టమైన ఇంజనీరింగ్ ప్రక్రియ. గ్లోబల్ స్టాండర్డ్స్కు అనుగుణంగా వీటిని తయారు చేయడం సవాలుతో కూడుకున్న పని. ఈ ప్రాజెక్ట్ సక్సెస్ అయితే, అంతర్జాతీయ మార్కెట్ ఆధిపత్యాన్ని ఎదుర్కొని, దేశీయంగా క్వాంటం మౌలిక సదుపాయాలను మెరుగుపరచడానికి మార్గం సుగమం అవుతుంది.