G7 ਵਿਚਾਲੇ ਕ੍ਰਿਟੀਕਲ ਮਿਨਰਲਜ਼ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੱਡਾ ਵਿਵਾਦ: ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ EU 'ਚ ਖਿੱਚੋਤਾਣ

ਕ੍ਰਿਟੀਕਲ ਮਿਨਰਲਜ਼ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ

ਗਰੁੱਪ ਆਫ ਸੈਵਨ (G7) ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਕ੍ਰਿਟੀਕਲ ਮਿਨਰਲਜ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਸਕੱਤਰੇਤ (Secretariat) ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਚਰਚਾ, ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਰੋਤਾਂ (Resources) ਲਈ ਚੀਨ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟਾਉਣ ਦੇ ਗਲੋਬਲ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਲਿਥੀਅਮ, ਕੋਬਾਲਟ, ਅਤੇ ਰੇਅਰ ਅਰਥਸ (Rare Earths) ਵਰਗੇ ਖਣਿਜ ਰੱਖਿਆ, ਊਰਜਾ ਪਰਿਵਰਤਨ (Energy Transition) ਅਤੇ ਉੱਨਤ ਨਿਰਮਾਣ (Advanced Manufacturing) ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਚੀਨ ਕੁੱਝ ਰੇਅਰ ਅਰਥਸ ਲਈ 90% ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਤੇ ਲਿਥੀਅਮ, ਕੋਬਾਲਟ, ਗ੍ਰੇਫਾਈਟ ਲਈ 70% ਤੋਂ 90% ਤੱਕ ਦੀ ਗਲੋਬਲ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ (Processing) ਸਮਰੱਥਾ 'ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਹੈ। ਇਹ ਇਕਾਗਰਤਾ (Concentration) ਵੱਡੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਕ (Geopolitical) ਜੋਖਮ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਯੂਰਪ ਦਾ ਸਟਾਕਪਾਈਲਿੰਗ 'ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼

ਸਪਲਾਈ ਚੇਨਜ਼ (Supply Chains) ਨੂੰ ਵਿਭਿੰਨ (Diversify) ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਟੀਚੇ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, G7 ਵਿਚਾਲੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖਿੱਚੋਤਾਣ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ (EU) ਨੇ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਨ ਵਾਲੀਆਂ (Market-distorting) ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਸਮਝੌਤੇ ਸਮੇਤ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਯੂਰਪ ਸਰੋਤਾਂ (Resources) ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਸਟਾਕਪਾਈਲ (Stockpile) ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਰਿਜ਼ਰਵਾਂ 'ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਯੰਤਰਣ (National Control) ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੰਕਟਾਂ (Geopolitical Crises) ਦੌਰਾਨ ਕ੍ਰਿਟੀਕਲ ਮਿਨਰਲਜ਼ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗੁਆਉਣ ਦਾ ਡਰ ਹੈ। EU ਦੇ ਕਈ ਮੈਂਬਰ ਰਾਜ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਟਲੀ, ਫਰਾਂਸ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦੀ ਇਸ ਤਰਜੀਹ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਾਇਲਟ ਸਟਾਕਪਾਈਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿਕਸਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਵਧਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਤਿੱਖਾ ਮੁਕਾਬਲਾ

ਕ੍ਰਿਟੀਕਲ ਮਿਨਰਲਜ਼ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਵਧਦੀ ਮੰਗ ਊਰਜਾ ਪਰਿਵਰਤਨ (Energy Transition), ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਹਨਾਂ (Electric Vehicles) ਅਤੇ AI ਡਾਟਾ ਸੈਂਟਰਾਂ (Data Centers) ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਕੱਲੇ ਲਿਥੀਅਮ ਦੀ ਮੰਗ 2024 ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 30% ਵਧ ਗਈ, ਅਤੇ 2020 ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਰੇਅਰ ਅਰਥਸ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ (Tripled) ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮੁਕਾਬਲਾ (Competition) ਅਤੇ ਸੀਮਤ ਸਪਲਾਇਰਾਂ (Suppliers) 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਮੋਡਿਟੀ ਸਮਝੌਤੇ (Commodity Agreements) ਅਕਸਰ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕਾਰਨ ਅਸਫਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਥਾਈ ਸਹਿਯੋਗ (Cooperation) ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਟੀਕਲ ਮਿਨਰਲਜ਼ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੇਲ ਯੁੱਗ (Oil Era) ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਵਿਘਨਕਾਰੀ (Disruptive) ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਊਰਜਾ ਏਜੰਸੀ (IEA) ਅਤੇ OECD ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਲਚੀਲਾਪਨ (Resilience) ਅਤੇ ਸਟਾਕਪਾਈਲਿੰਗ 'ਤੇ ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। IEA ਅਤੇ OECD ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ (Transparency) ਦੀ ਲੋੜ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਉੱਚ ਲਾਗਤਾਂ (High Costs) ਅਤੇ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ (Compatibility Problems) ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਪੱਛਮੀ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨਜ਼ ਲਈ ਰੁਕਾਵਟਾਂ

G7 ਸਕੱਤਰੇਤ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਟਾਕਪਾਈਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਰੁਕਾਵਟ ਚੀਨ ਦੀ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ (Processing) 'ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਕੜ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਸਮਰੱਥਾ (Western Processing Capacity) ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਹਾਕੇ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਪਵੇਗੀ, ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਪਿੱਛਾ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ 10-20 ਸਾਲ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਭਿੰਨਤਾ (Diversification) ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ (Price Swings) ਅਤੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਮੁੱਦਿਆਂ (Geopolitical Issues) ਅਤੇ ਨਿਰਯਾਤ ਨਿਯੰਤਰਣ (Export Controls) ਦੁਆਰਾ ਵਿਗੜੀ ਸਪਲਾਈ ਰੁਕਾਵਟਾਂ (Supply Disruptions) ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਮੋਡਿਟੀ ਸਮੂਹਾਂ (Commodity Groups) ਦੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਅਸਫਲਤਾਵਾਂ, ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨਾ ਕਿੰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਜਦੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿੱਤ (National Interests) ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ (Market Forces) ਟਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਟਾਕਪਾਈਲ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ (Distort Markets) ਸਕਦੇ ਹਨ, ਵਪਾਰਕ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਮੋੜ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਖਰੀਦ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ (Pure Economics) ਦੀ ਬਜਾਏ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੰਬੰਧਾਂ (Political Ties) ਵੱਲ ਮੋੜ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ-EU ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ 'ਤੇ ਅਸਹਿਮਤੀ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਵੀਂ G7 ਪਹਿਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਯੋਗ ਕਿੰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ।

ਅਗਲਾ ਕਦਮ: ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ

G7 ਸਕੱਤਰੇਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ (Timeline) ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਜੂਨ ਵਿੱਚ G7 ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ (Summit) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਰੱਕੀ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, EU ਦੁਆਰਾ, ਇਟਲੀ, ਫਰਾਂਸ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਪਾਇਲਟ ਸਟਾਕਪਾਈਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਚੀਲਾਪਨ (National Resilience) 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦੇ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਆਪਕ ਰੁਝਾਨ (Trend) ਕ੍ਰਿਟੀਕਲ ਕੱਚੇ ਮਾਲ (Raw Material) ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨਜ਼ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਵੱਲ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਤਬਦੀਲੀ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਵਿਭਿੰਨਤਾ, ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ (Domestic Production) ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਸਟਾਕਪਾਈਲ (Strategic Stockpiles) ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। IEA ਅਤੇ OECD ਬਿਹਤਰ ਟਰੈਕਿੰਗ (Tracking) ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਿਯੋਗ (International Cooperation) ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨਜ਼ ਆਰਥਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ (Economic Security) ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਪਰਿਵਰਤਨ (Energy Transition) ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ।