ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਆਏ ਘਾਤਕ ਹੜ੍ਹਾਂ ਲਈ ਚੀਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਿੱਬਤ ਸਥਿਤ ਹਾਈਡ੍ਰੋਪਾਵਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਿਗਿਆਨਕ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤ ਦੱਸ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਬਣ ਰਹੇ ਮੈਗਾ-ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜੋਖਮਾਂ 'ਤੇ ਨਵੇਂ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
ਚੀਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 26 ਅਗਸਤ, 2026 ਨੂੰ ਨੇਪਾਲ-ਚੀਨ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਆਏ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਹੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਪਾਵਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ਨਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰਾਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਭਾਰੀ ਜਾਨੀ ਅਤੇ ਮਾਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਿਮਾਲਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠ ਰਹੇ ਹਨ।
ਕੀ ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤ ਹੈ?
ਬੀਜਿੰਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਡੈਮਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਹੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੈਣਾ-ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਇੱਕ 'ਗਲੇਸ਼ੀਅਲ ਕੋਲੈਪਸ' (Glacial collapse) ਜਾਂ ਆਈਸ-ਰੌਕ ਐਵਲਾਂਚ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਇਨਸਾਨੀ ਗਲਤੀ ਜਾਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ।
ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 'ਤੇ ਚਰਚਾ
ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ $167.8 ਬਿਲੀਅਨ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਨਦੀ ਮੈਗਾ-ਡੈਮ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਸੇਸਮਿਕ (Seismic) ਫਾਲਟ ਲਾਈਨ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰੇਮੀ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਦੇਸ਼ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਿੰਤਤ ਹਨ।
ਜੀਓਪੋਲੀਟੀਕਲ ਤਣਾਅ
ਮਈ 2026 ਵਿੱਚ ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿਚਕਾਰ ਡਿਜ਼ਾਸਟਰ ਮਾਨੀਟਰਿੰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਰ ਤਾਜ਼ਾ ਘਟਨਾ ਨੇ ਡੇਟਾ ਸ਼ੇਅਰਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ 'ਬੈਰੀਅਰ ਲੇਕਸ' (Barrier lakes) ਦਾ ਖਤਰਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਡਾਊਨਸਟ੍ਰੀਮ ਇਲਾਕਿਆਂ ਲਈ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।