ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਟ੍ਰੇਨ ਹੋਈ ਸ਼ੁਰੂ: ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀਆਂ ਖਾਸ ਗੱਲਾਂ

ਭਾਰਤ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਪੈਸੰਜਰ ਟ੍ਰੇਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। 17 ਜੁਲਾਈ, 2026 ਨੂੰ ਹਰੀ ਝੰਡੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਟ੍ਰੇਨ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ Jind-Sonipat ਸੈਕਸ਼ਨ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। 10 ਕੋਚਾਂ ਵਾਲੀ ਇਹ ਟ੍ਰੇਨ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਫਿਊਲ ਸੈੱਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਾਫ਼ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਹੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ 'Atmanirbhar Bharat' ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਟੀਚਾ 2030 ਤੱਕ ਨੈੱਟ-ਜ਼ੀਰੋ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।

ਤਕਨੀਕੀ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ

ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ Indian Railways, Integral Coach Factory (ICF) ਅਤੇ Medha Servo Drives ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। Medha Servo Drives ਨੇ ਫਿਊਲ ਸੈੱਲ ਪ੍ਰੋਪਲਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਨੋਟ ਕਰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ Medha Servo Drives ਇੱਕ ਗੈਰ-ਸੂਚੀਬੱਧ (unlisted) ਕੰਪਨੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਧਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸਰਕਾਰੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਮੌਕੇ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ

ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਇਹ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਹੈ, ਪਰ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਖਰਚਿਆਂ (Capital Expenditure) ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਿਰਫ਼ ਟ੍ਰੇਨਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਰਿਫਿਊਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਵੀ ਮਹਿੰਗਾ ਕੰਮ ਹੈ। GreenH Electrolysis ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਜੀਂਦ ਵਿਖੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਇਹ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਕੇਸ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਜੋਖਮ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੂ

ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਮੁੱਖ ਜੋਖਮਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ:
੧. ਤਕਨੀਕੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ: ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੌਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਊਲ ਸੈੱਲ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਅਜੇ ਟੈਸਟ ਹੋਣੀ ਬਾਕੀ ਹੈ।
੨. ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਦੀ ਲਾਗਤ: 'Green Hydrogen' ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਫਿਲਹਾਲ ਮਹਿੰਗਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸਦੀ ਉਤਪਾਦਨ ਲਾਗਤ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਮੁਨਾਫੇ ਅਤੇ ਸਕੇਲੇਬਿਲਟੀ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਬਣਿਆ ਰਹੇਗਾ।

ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬਜਟ ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਹੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਤੇਜ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਨਗੇ।