CCI ਦਾ ਐਕਸ਼ਨ: IndiGo 'ਤੇ ਡੋਬੀ 'ਚ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਦੇ ਦੋਸ਼
ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ (CCI) ਨੇ InterGlobe Aviation Ltd., ਜੋ ਕਿ IndiGo ਏਅਰਲਾਈਨ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਥਾਨ (Dominant Market Position) ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤਹਿਤ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਜਾਂਚ ਦਾ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। CCI ਨੇ ਇੱਕ 16-ਪੰਨਿਆਂ ਦੇ ਆਰਡਰ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਕਿ 4 ਫਰਵਰੀ, 2026 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਜਾਂਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਮਿਸ਼ਨ ਇਹ ਜਾਂਚ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ IndiGo ਨੇ ਦਸੰਬਰ 2025 ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਥਿਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਘਰੇਲੂ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 65% ਹੈ, ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਦੋਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਨੇ 'ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਕਲੀ ਘਾਟ' (Artificial Scarcity) ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੀਕ ਟਰੈਵਲ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ। ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਸੈਕਸ਼ਨ 4(2)(b)(i) ਅਤੇ 4(2)(a)(i) ਤਹਿਤ ਇਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਹੋਵੇਗੀ।
ਆਪਰੇਸ਼ਨਲ ਗੜਬੜੀ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਕਾਰਵਾਈ
ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਦਸੰਬਰ 2025 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ IndiGo ਵੱਲੋਂ ਹੋਈ ਵੱਡੀ ਆਪਰੇਸ਼ਨਲ ਗੜਬੜੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਉਡਾਣਾਂ ਰੱਦ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਖੁਦ ਨਵੇਂ ਪਾਇਲਟ ਡਿਊਟੀ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ "ਗਲਤ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ" (Misjudgement and Planning Gaps) ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ 5 ਦਸੰਬਰ, 2025 ਨੂੰ IndiGo ਦੀਆਂ 2,300 ਵਿੱਚੋਂ 1,600 ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਉਡਾਣਾਂ ਰੱਦ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ 3-5 ਦਸੰਬਰ ਦਰਮਿਆਨ ਕੁੱਲ 2,507 ਉਡਾਣਾਂ ਰੱਦ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਜਨਰਲ ਆਫ ਸਿਵਲ ਐਵੀਏਸ਼ਨ (DGCA) ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਗੜਬੜੀ ਲਈ IndiGo 'ਤੇ ਕੁੱਲ ₹22.20 ਕਰੋੜ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾਇਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ IndiGo ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਮਾਮਲਾ DGCA ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ CCI ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਵਿਰੋਧੀ ਕੰਮਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਵਾਇਆ। DGCA ਨੇ CCI ਦੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਲਈ ਸਾਰੀਆਂ ਏਅਰਲਾਈਨਾਂ ਦਾ ਯਾਤਰੀਆਂ, ਰੂਟਾਂ, ਮਾਰਕੀਟ ਸ਼ੇਅਰ ਅਤੇ ਔਸਤ ਕਿਰਾਏ ਦਾ ਡਾਟਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ।
ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ
IndiGo ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਘਰੇਲੂ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 65% ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਕਈ ਰੂਟਾਂ 'ਤੇ ਇਕੱਲੀ ਕੰਪਨੀ ਹੈ। ਦਸੰਬਰ 2025 ਵਿੱਚ, ਗੜਬੜੀ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦਾ ਮਾਰਕੀਟ ਸ਼ੇਅਰ ਘਟ ਕੇ 59.6% ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਸਾਲ 2025 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇਹ 64% 'ਤੇ ਬਰਕਰਾਰ ਰਿਹਾ। ਇਸਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ, Air India Group ਦਾ ਮਾਰਕੀਟ ਸ਼ੇਅਰ ਦਸੰਬਰ 2025 ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਕੇ 29.6% ਹੋ ਗਿਆ। SpiceJet ਦਾ ਸ਼ੇਅਰ 4.3% ਰਿਹਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ Akasa Air ਲਗਭਗ 5.2% 'ਤੇ ਰਿਹਾ।
CCI ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਖੇਤਰ, ਜੋ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣ ਵਾਲਾ ਘਰੇਲੂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਲੋ-ਕੋਸਟ ਕੈਰੀਅਰ (LCCs) ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ 69% ਸੀਟਾਂ 'ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਦਬਦਬਾ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਔਸਤ ਟਰਨਓਵਰ ਦੇ 10% ਤੱਕ ਦੇ ਭਾਰੀ ਜੁਰਮਾਨੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ
4 ਫਰਵਰੀ, 2026 ਤੱਕ, IndiGo ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਲਗਭਗ ₹4,960.70 'ਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ੇਅਰ ਨੇ ਲਗਭਗ 14.17% ਦਾ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਕੈਪ ਲਗਭਗ ₹1.91 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਹੈ। IndiGo ਦਾ P/E ਰੇਸ਼ੋ ਲਗਭਗ 28.3x ਤੋਂ 59.55x ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। CCI ਦੀ ਇਹ ਜਾਂਚ, ਜੋ ਕਿ ਅਗਲੇ 90 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, IndiGo ਦੇ ਭਵਿੱਖੀ ਕਦਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵੀ ਜੁਰਮਾਨਿਆਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਵੇਗੀ।