ਭਾਰਤ ਦੇ $270 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਟਾ ਹਬ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ 'ਤੇ ਖਤਰਾ! ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਤਣਾਅ ਨੇ ਸਬਮਰੀਨ ਕੇਬਲਾਂ 'ਤੇ ਪਾਈ ਮੁਸੀਬਤ

ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ 'ਤੇ ਸੰਕਟ:

ਭਾਰਤ ਦੇ ਟੈਲੀਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੀਆਂ ਟੈਲੀਕਾਮ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸਬਮਰੀਨ ਕੇਬਲ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੰਡਰਸੀ ਡਾਟਾ ਕੇਬਲਾਂ ਲਈ ਸੰਪੂਰਨ ਜੋਖਮ ਮੁਲਾਂਕਣ (Risk Assessments) ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਦਲਵੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ (Contingency Plans) ਬਣਾਉਣ। ਹਾਰਮੂਜ਼ ਦੀ ਖਾੜੀ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਵਾਲੇ ਡਾਟਾ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਦਾ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ, ਈਰਾਨ ਤੋਂ ਵਧ ਰਹੇ ਖਤਰਿਆਂ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬਿੰਦੂ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਘਨ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਡਿਜੀਟਲ ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਝਟਕਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਰਾਹੀਂ ਬਦਲਵੇਂ ਰੂਟ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਡਾਟਾ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਲਾਗਤ ਵੀ ਕਾਫੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੀ ਸਪੀਡ ਘੱਟ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋਵੇਗੀ।

ਪਿਛਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ:

ਇਸ ਸਾਲ ਫਰਵਰੀ 2024 ਵਿੱਚ, ਲਾਲ ਸਾਗਰ (Red Sea) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਡੁੱਬਣ ਕਾਰਨ AAE-1, EIG, ਅਤੇ SEACOM ਕੇਬਲਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਏਸ਼ੀਆ, ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿਚਕਾਰ 25% ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮੁਸ਼ਕਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗਲੋਬਲ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕੇਬਲਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਲਈ ਸੀਮਤ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਹੁਣ ਇੱਕ ਕੇਬਲ ਵਿੱਚ ਖਰਾਬੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਔਸਤਨ 40 ਦਿਨ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਸੁਪਨੇ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ:

ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਡਿਜੀਟਲ ਹੱਬ ਅਤੇ $270 ਬਿਲੀਅਨ ਦੇ ਡਾਟਾ ਸੈਂਟਰ ਲੀਡਰ ਬਣਨ ਦਾ ਟੀਚਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਬਮਰੀਨ ਕੇਬਲ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਕਾਰਨ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। Meta (Facebook) ਦੀ Waterworth ਅਤੇ Google ਦੀ Blue-Raman ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਬਮਰੀਨ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਦੇਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਕੁਝ ਹੀ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੁੰਬਈ ਨੇੜੇ ਵਰਸੋਵਾ ਬੀਚ 'ਤੇ, ਕੇਬਲ ਲੈਂਡਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦ੍ਰੀਕਰਨ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਰਣਨੀਤਕ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕੇਬਲ ਸਿਸਟਮ ਲੈਂਡ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਇੱਕੋ ਥਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਜੋਖਮ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਘਰੇਲੂ ਕੇਬਲ ਮੁਰੰਮਤ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਪਰੂਵਲ (approvals) ਲਈ 3-5 ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਦੀ ਦੇਰੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। Meta ਨੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਕਾਰਨ 2Africa ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਫਾਰਸੀ ਗਲਫ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।

ਕੇਬਲ ਇੰਫ్రాਸਟ੍ਰਕਚਰ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਲਚੀਲਾਪਣ (Resilience):

ਵੱਡੇ ਨਿਵੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸਬਮਰੀਨ ਇੰਫ੍ਰਾਸਟ੍ਰਕਚਰ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਢਾਂਚਾਗਤ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 70% ਕੇਬਲ ਖਰਾਬੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਜਾਂ ਐਂਕਰਾਂ (anchors) ਵਰਗੀਆਂ ਆਮ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਵਧਦੇ ਜੀਓ-ਪੋਲੀਟੀਕਲ ਤਣਾਅ ਦੇ ਨਾਲ ਇਰਾਦਤਨ ਸਬੋਤਾਜ (sabotage) ਦਾ ਖਤਰਾ ਵੀ ਵੱਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਲਟਿਕ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਤਾਈਵਾਨ ਨੇੜੇ ਹੋਈਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੇਬਲ ਕਿੰਨੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਰਾਜ-ਪ੍ਰਯੋਜਿਤ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਰਮੂਜ਼ ਦੀ ਖਾੜੀ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸਿਰਫ 200 ਫੁੱਟ ਡੂੰਘੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੇਬਲਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁੰਬਈ ਵਰਗੇ ਸੀਮਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈਂਡਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦ੍ਰੀਕਰਨ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਔਸਤਨ 150-200 ਕੇਬਲ ਖਰਾਬੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਇੱਕ ਸੰਗਠਿਤ ਵਿਘਨ ਮੁਰੰਮਤ ਸਮਰੱਥਾ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਊਟੇਜ (outages) ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਜਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ, TRAI, ਨੇ ਵੀ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਬਮਰੀਨ ਕੇਬਲ ਇੰਫ੍ਰਾਸਟ੍ਰਕਚਰ ਵਿੱਚ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵਾਧੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਲਚੀਲਾਪਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਪਾੜਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦਾ ਜਵਾਬ:

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਧ ਰਹੇ ਖਤਰਿਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਟੈਲੀਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੈਕਟਰ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਕੂਟਨੀਤਕ (diplomatic) ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੋਖਮਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਬਮਰੀਨ ਕੇਬਲ ਅਤੇ ਡਾਟਾ ਸੈਂਟਰ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਹਨ। ਕੰਪਨੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਵਿਭਿੰਨ ਰੂਟਾਂ (diversified routes) ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੈੱਟਵਰਕ ਲਚੀਲਾਪਣ (resilience) ਦੀ ਭਾਲ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। Google ਦੀ America-India Connect ਵਰਗੀਆਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਨਵੇਂ ਸਬਮਰੀਨ ਕੇਬਲ ਪਾਥ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਨੈਕਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡਾਟਾ ਹੱਬ ਵਜੋਂ ਇਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਗੀਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਚੋਕਪੁਆਇੰਟਸ (chokepoints) ਤੋਂ ਖਤਰੇ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੇਗੀ।