ਭਾਰਤ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਆ ਗਈ ਹੈ। GSMA ਦੀ ਨਵੀਂ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ **12%** ਭਾਰਤੀ ਉਪਭੋਗਤਾ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਘੁਟਾਲੇ (Fraud) ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ ਹਨ। ਹੁਣ Bharti Airtel, Reliance Jio ਅਤੇ Vodafone Idea ਵਰਗੀਆਂ ਦਿੱਗਜ ਕੰਪਨੀਆਂ ਸਾਈਬਰ ਖਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ AI-ਅਧਾਰਿਤ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤਕਨੀਕਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਦੀ ਡਿਜੀਟਲ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਫਰਾਡ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹਨ। 'India Mobile Congress 2026' ਦੌਰਾਨ GSMA ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੇ 12% ਮੋਬਾਈਲ ਯੂਜ਼ਰਸ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਘੁਟਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਡਾਟਾ 'ਡਿਜੀਟਲ ਟਰੱਸਟ' ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ 6G ਸੁਪਨਿਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ
GSMA ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਕਰੀਬ ਇੱਕ-ਤਿਹਾਈ (1/3) ਮਾਮਲੇ ਅਜੇ ਵੀ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਗਾਹਕਾਂ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਘਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਡਿਜੀਟਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਡਗਮਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਰੈਵੇਨਿਊ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਰਫਤਾਰ 'ਤੇ ਪਵੇਗਾ।
Telecom ਦਿੱਗਜਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ: Open Gateway
ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ Bharti Airtel, Reliance Jio ਅਤੇ Vodafone Idea ਨੇ GSMA ਦੇ 'Open Gateway' ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਨੈੱਟਵਰਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹੀ ਨੰਬਰ ਵੈਰੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਅਤੇ SIM-swap ਅਲਰਟ ਵਰਗੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ। Airtel ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬੈਂਕਿੰਗ OTP ਫਰਾਡ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ AI-ਪਾਵਰਡ ਹੱਲ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਕਾਰਵਾਈ
ਸਰਕਾਰ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਆਫ ਟੈਲੀਕਾਮ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ 'Financial Fraud Risk Indicator' ਨੇ ਪਿਛਲੇ 15 ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ₹5,000 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਸੰਭਾਵਿਤ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਹੈ।
ਭਾਵੇਂ AI ਅਤੇ ਡੀਪਫੇਕ ਵਰਗੇ ਨਵੇਂ ਖਤਰੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲਈ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹਨ, ਪਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ ਫੋਕਸ ਹੁਣ ਅਜਿਹੀ ਤਕਨੀਕ 'ਤੇ ਹੈ ਜੋ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਸਕੇ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੰਪਨੀਆਂ ਕਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਅਤੇ ਕਿੰਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਹ AI ਸੁਰੱਖਿਆ ਫੀਚਰ ਲਾਗੂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।