🚀 ਭਾਰਤ ਦੀ ਊਰਜਾ ਕ੍ਰਾਂਤੀ: 2035 ਤੱਕ 1 ਟੈਰਾਵਾਟ (Terawatt) ਪਾਵਰ ਦਾ ਟੀਚਾ - ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ!

ਭਾਰਤ ਆਪਣੀ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਟੀਚਾ 2034-35 ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਤੱਕ 1 ਟੈਰਾਵਾਟ (1,000 ਗੀਗਾਵਾਟ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਥਾਪਿਤ ਸਮਰੱਥਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਟੀਚਾ ਸੈਂਟਰਲ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਸਿਟੀ ਅਥਾਰਿਟੀ (CEA) ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਸਿਟੀ ਪਲਾਨ (NEP) 2034-35 ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਬਿਜਲੀ ਸਮਰੱਥਾ ਲਗਭਗ 505 GW ਹੈ। ਅਗਲੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਵਧਦੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨੈੱਟ ਜ਼ੀਰੋ (Net Zero) ਨਿਕਾਸੀ ਦੇ ਵਾਅਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਸਮਰੱਥਾ ਦੁੱਗਣੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।

ਨੈਸ਼ਨਲ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਸਿਟੀ ਪਲਾਨ 2034-35

• CEA ਨੇ 2070 ਤੱਕ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਸਿਟੀ ਪਲਾਨ (NEP) 2034-35 ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
• ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਰਵਾਇਤੀ ਪੰਜ-ਸਾਲਾ ਚੱਕਰਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਬਿਜਲੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲ, ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵੱਲ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
• ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਕੇਂਦਰੀ ਬਿਜਲੀ ਮੰਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਜੋ ਇਸ ਖੇਤਰ ਲਈ ਇੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰੋਡਮੈਪ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।

2047 ਤੱਕ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਬਿਜਲੀ ਮਿਸ਼ਰਣ (Future Power Mix)

• CEA ਨੇ 2047 ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਕੇਤਕ ਬਿਜਲੀ ਮਿਸ਼ਰਣ ਦੀ ਰੂਪਰੇਖਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਵਿਭਿੰਨ ਊਰਜਾ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
• ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
  • 100 GW ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪਾਵਰ
  • 97–100 GW ਕੋਲਾ ਪਾਵਰ (ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਵਿੱਚ)
  • 116 GW ਪੰਪਡ ਹਾਈਡਰੋ ਸਟੋਰੇਜ
  • 1,200 GW ਸੋਲਰ ਪਾਵਰ
  • 400–450 GW ਵਿੰਡ ਪਾਵਰ
• ਇਹ ਮਿਸ਼ਰਣ, ਹੋਰ ਸਰੋਤਾਂ ਸਮੇਤ, 2,100 GW ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੀਨਿਊਏਬਲ ਐਨਰਜੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ

• ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਲਰ, ਵਿੰਡ ਅਤੇ ਸਟੋਰੇਜ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਵਿਸਥਾਰ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣ ਲਈ, ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
• CEA ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਘਨਸ਼ਿਆਮ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੇ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਟ੍ਰਾਂਸਫਾਰਮਰ ਅਤੇ ਰਿਐਕਟਰ ਵਰਗੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਸਟੈਂਡਰਡਾਈਜ਼ (standardize) ਅਤੇ ਪ੍ਰੀ-ਪ੍ਰੋਡਿਊਸ (pre-produce) ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।
• ਇਸ ਦਾ ਟੀਚਾ ਹੈ ਕਿ ਯੂਟਿਲਿਟੀਜ਼ (utilities) ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਭਾਗ 'ਆਫ ਦ ਸ਼ੈਲਫ' (ਤਿਆਰ ਉਪਲਬਧ) ਖਰੀਦ ਸਕਣ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦਾ 12-14 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਲੀਡ ਟਾਈਮ (lead time) ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।

ਹੁਨਰ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ (Innovation) ਦਾ ਹੱਲ

• ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲ ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਨਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ, ਕਈ ਟੈਲੀਕਾਮ ਸੈਕਟਰ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
• ਪਾਵਰ ਗਰਿੱਡ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਲਿਮਟਿਡ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਹੱਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ।
• ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ NTU ਦੇ ਮਾਡਲ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ 'ਪਾਵਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ' ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਕਾਦਮਿਕ-ਉਦਯੋਗ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।

ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ

• CEA ਭਾਰਤੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਹੈ, ਟੈਸਟਿੰਗ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਢਿੱਲ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
• ਟੀਚਾ ਭਾਰਤੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ਦਿਵਾਉਣਾ ਹੈ।
• ਬਿਜਲੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਾਦਸਿਆਂ ਨੂੰ ਟਰੈਕ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੋਰਟਲ (national portal) ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਜ਼ੀਰੋ-ਹਾਦਸਾ ਕਾਰਵਾਈਆਂ (zero-accident operations) ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਭਾਵ (Impact)

• ਇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਜਨਾ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ, ਟ੍ਰਾਂਸਮਿਸ਼ਨ (transmission) ਅਤੇ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਸ਼ਨ (distribution) ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਲਿਆਏਗੀ।
• ਇਹ ਰੀਨਿਊਏਬਲ ਐਨਰਜੀ ਉਪਕਰਣਾਂ, ਟ੍ਰਾਂਸਫਾਰਮਰਾਂ ਅਤੇ ਸਬੰਧਤ ਕੰਪੋਨੈਂਟਸ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗੀ।
• ਹੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੁਧਾਰ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬਿਜਲੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਵਧੇਗੀ।
• ਪ੍ਰਭਾਵ ਰੇਟਿੰਗ: 9/10

ਔਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ

• ਟੈਰਾਵਾਟ (TW): ਇੱਕ ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਵਾਟਸ (trillion watts) ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਪਾਵਰ ਦੀ ਇਕਾਈ। ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਊਰਜਾ ਉਤਪਾਦਨ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• ਗੀਗਾਵਾਟ (GW): ਇੱਕ ਅਰਬ ਵਾਟਸ (billion watts) ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਪਾਵਰ ਦੀ ਇਕਾਈ। ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• ਨੈੱਟ ਜ਼ੀਰੋ (Net Zero): ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਤੋਂ ਹਟਾਈ ਗਈ ਮਾਤਰਾ ਨਾਲ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਟੀਚਾ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਨਿਕਾਸੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੁੱਧ ਵਾਧਾ ਨਾ ਹੋਵੇ।
• ਪੰਪਡ ਹਾਈਡਰੋ ਸਟੋਰੇਜ (Pumped Hydro Storage): ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਚਾਈਆਂ 'ਤੇ ਦੋ ਜਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਨਾਲ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਹਾਈਡਰੋਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਐਨਰਜੀ ਸਟੋਰੇਜ। ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਬੈਟਰੀ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
• ਰਿਐਕਟਰ (Reactors): ਪਾਵਰ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਵੋਲਟੇਜ ਅਤੇ ਕਰੰਟ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਉਪਕਰਨ, ਅਕਸਰ ਗਰਿੱਡ ਸਥਿਰਤਾ (grid stability) ਲਈ।