Theranos ਘੁਟਾਲੇ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ Tyler Shultz ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ AI ਸਟਾਰਟਅੱਪਸ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਰੁਝਾਨ ਪੁਰਾਣੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘੁਟਾਲਿਆਂ ਵਰਗਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ 'Black Box' ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਜਾਂਚ-ਪੜਤਾਲ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਵੱਡਾ ਜੋਖਮ ਹੈ।
ਕੀ ਅਸੀਂ ਦੁਬਾਰਾ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਘੁਟਾਲੇ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੇ ਹਾਂ?
Tyler Shultz, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ Theranos ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦਿਖਾਈ ਸੀ, ਹੁਣ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI) ਸਟਾਰਟਅੱਪਸ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੇ ਪੈਸੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਤ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਦਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ Elizabeth Holmes ਨੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀਆਂ ਆਪਣੀ ਵੈਲਯੂਏਸ਼ਨ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ 'ਕਹਾਣੀਆਂ' ਵੇਚ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
'Black Box' ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦਾ ਖਤਰਾ
AI ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ 'Black Box' ਨੇਚਰ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਕੋਲ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ (Metrics) ਅਤੇ ਐਸੈਟਸ ਦੇਖਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ AI ਸਟਾਰਟਅੱਪਸ ਆਪਣੀ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਪਛਾਣਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਕੰਪਨੀ ਕੋਲ ਅਸਲ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੌਣ ਸਿਰਫ਼ ਓਪਨ-ਸੋਰਸ ਟੂਲਜ਼ ਨੂੰ ਪੈਕ ਕਰਕੇ ਵੇਚ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਕੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਣ?
- ਵੈਰੀਫਾਇਬਲ ਰਿਜ਼ਲਟਸ: ਸਿਰਫ਼ ਕੰਪਨੀ ਦੀ 'ਵਿਜ਼ਨ' ਪਿੱਚ 'ਤੇ ਨਾ ਜਾਓ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਾਹਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਅਸਲ ਬਿਜ਼ਨਸ ਕੇਸ ਨੂੰ ਦੇਖੋ।
- ਆਰਥਿਕ ਟਿਕਾਊਤਾ: ਜੇਕਰ ਕੰਪਨੀ ਆਪਣੀ ਹਾਈਪ ਨੂੰ ਮੁਨਾਫੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਦਲ ਸਕਦੀ, ਤਾਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ (Valuation Write-downs) ਝੱਲਣਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੋ: ਜੋ ਕੰਪਨੀਆਂ ਆਪਣੀ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਆਡਿਟ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ੱਕੀ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਨਿਵੇਸ਼ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਵ ਇਹ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੱਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।