ਭਾਰਤ ਹੁਣ IT ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ, ਏਅਰੋਸਪੇਸ ਅਤੇ ਰੋਬੋਟਿਕਸ ਵਰਗੇ 'Deep Tech' ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਪੁਲਾਂਘ ਪੁੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ **₹1 ਲੱਖ ਕਰੋੜ** ਦਾ ਫੰਡ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਅਤੇ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਫਰਕ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦਾ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਉਦਯੋਗ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ (Structural Transition) ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ IT ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਅਤੇ ਆਊਟਸੋਰਸਿੰਗ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੁਣ ਫੋਕਸ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ, ਐਡਵਾਂਸਡ ਰੋਬੋਟਿਕਸ, ਏਅਰੋਸਪੇਸ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਉਪਕਰਣਾਂ (Scientific Instrumentation) ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵੱਲ ਸ਼ਿਫਟ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। 2025 ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ₹1 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਦੀ ਇਹ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੀਮ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਬਦਲਿਆ ਗੇਮ-ਪਲਾਨ
IT ਕੰਪਨੀਆਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਿਊਮਨ ਕੈਪੀਟਲ 'ਤੇ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਕੈਸ਼ ਫਲੋ (Cash Flow) ਅਨੁਮਾਨਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ, Deep Tech ਇੱਕ 'Capital Intensive' ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਟੈਸਟਿੰਗ ਲੈਬਾਂ, ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ ਰਿਸਰਚ (R&D) 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਖਰਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਫੰਡ ਇੱਕ ਕੈਟਾਲਿਸਟ (Catalyst) ਦਾ ਕੰਮ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੇਗਾ, ਪਰ ਅਸਲ ਕਾਮਯਾਬੀ ਉਦੋਂ ਮਿਲੇਗੀ ਜਦੋਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਟੋਟਾਈਪ ਨੂੰ ਮਾਸ-ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ (Mass Production) ਤੱਕ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਗੀਆਂ।
ਭਾਰਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਫਾਇਦਾ
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਿਭਿੰਨ ਭੂਗੋਲਿਕ ਮਾਹੌਲ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ 'Stress Testing' ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪਾਵਰ ਗਰਿੱਡ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੌਸਮੀ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਟੈਸਟ ਕਰਨਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਲੋਬਲ ਮਾਰਕੀਟ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਯਾਦ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ Deep Tech ਵਿੱਚ ਮੁਨਾਫਾ ਆਉਣ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਸਟਾਰਟਅੱਪਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰੇਕ-ਈਵਨ (Break-even) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਕਈ ਵਾਰ ਫੰਡਿੰਗ ਦੀ ਲੋੜ ਪਵੇਗੀ। ਇਸ ਲਈ, ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜੋ 'Milestone-based' ਫੰਡਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ—ਭਾਵ, ਜਿੱਥੇ ਪੈਸਾ ਤਾਂ ਹੀ ਜਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਤਕਨੀਕੀ ਟੀਚਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।