ਭਾਰਤ ਨੇ National Quantum Mission ਤਹਿਤ **5.56 ਕਿਲੋਮੀਟਰ** ਲੰਬੇ ਫ੍ਰੀ-ਸਪੇਸ Quantum Key Distribution (QKD) ਲਿੰਕ ਦਾ ਸਫਲ ਟ੍ਰਾਇਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ Bengaluru-based ਸਟਾਰਟਅੱਪ QNu Labs ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਹੈ।
ਇਹ ਟ੍ਰਾਇਲ 27 ਅਤੇ 28 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ QNu Labs, BISAG-N ਅਤੇ IIT Gandhinagar ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਰਵਾਇਤੀ ਫਾਈਬਰ-ਆਪਟਿਕ ਕੇਬਲਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹਵਾ ਰਾਹੀਂ ਕੁਆਂਟਮ ਕੀਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸੈਟੇਲਾਈਟ-ਅਧਾਰਿਤ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੰਚਾਰ ਲਈ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਹੈ।
ਟੈਕਨੀਕਲ ਅੰਕੜੇ
ਟੈਸਟ ਦੌਰਾਨ ਸਿਸਟਮ ਨੇ 5% ਤੋਂ ਘੱਟ Quantum Bit Error Rate ਦਰਜ ਕੀਤੀ, ਜਦਕਿ ਕੀ-ਜਨਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਪੀਡ 230 ਤੋਂ 260 bits per second ਰਹੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਦੇ 'Armos' ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਅਤੇ 'Vedic Kavach' ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬਿਜ਼ਨਸ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਪਹਿਲੂ
QNu Labs ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਟਾਕ ਮਾਰਕੀਟ 'ਤੇ ਲਿਸਟਡ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਲਗਭਗ ₹350 ਕਰੋੜ ਦੀ ਫੰਡਿੰਗ ਜੁਟਾਈ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਡੀਪ-ਟੈਕ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਖੋਜ (R&D) ਦੇ ਭਾਰੀ ਖਰਚਿਆਂ ਕਾਰਨ ਕੰਪਨੀ ਅਜੇ ਮੁਨਾਫੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2025 ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ₹6.2 ਕਰੋੜ ਦਾ ਨੈੱਟ ਨੁਕਸਾਨ (Net Loss) ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਸਥਿਰ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਕੇਲ ਕਰਨਾ ਹੀ ਅਸਲ ਚੁਣੌਤੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਇੰਡਸਟਰੀ ਮਾਹਰਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।