ਮਾਰਕੀਟ ਐਨਾਲਿਸਟਸ ਹੁਣ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੀਡੀਆ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ Generative AI ਨਿਵੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤ ਰਹੇ ਹਨ। AI ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਟੂਲਸ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਨਵੇਂ 'ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਵਾਤਾਵਰਣ' ਵਜੋਂ ਦੇਖ ਕੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਹੁਣ ਅਸਥਾਈ Hype ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਸਟੇਨੇਬਲ ਬਿਜ਼ਨਸ ਮਾਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਸਮਝ ਸਕਣਗੇ।
ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ Generative AI ਵਿੱਚ ਅਰਬਾਂ ਡਾਲਰਾਂ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਰਵਾਇਤੀ ਵਿੱਤੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਾਹਿਰ ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੀਡੀਆ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਜ਼ਰੀਆ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ AI ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਕੰਪਿਊਟੇਸ਼ਨਲ ਟੂਲਸ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅਜਿਹੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦੇਣਗੇ।
Hype Cycle ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ
ਅੱਜ ਕਈ ਨਿਵੇਸ਼ਕ AI ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਡਲ ਪੈਰਾਮੀਟਰਾਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਪਾਵਰ ਵਰਗੇ ਤਕਨੀਕੀ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵੈਲਯੂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਨਕਲ (Imitation) ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਾਪੀਆਂ, ਉਵੇਂ ਹੀ AI ਅੱਜ ਟੈਕਸਟ ਅਤੇ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵਰਗੀ ਰਵਾਇਤੀ ਸਮੱਗਰੀ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਫਰਮਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜੋ 'AI-native' ਫਾਰਮੈਟ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਮਨੁੱਖੀ ਧਿਆਨ (Human Attention) ਦਾ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ
ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ Guy Debord ਦੇ 'Society of the Spectacle' ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ AI ਕੰਪਨੀਆਂ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕੈਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਿਵੇਸ਼ ਲਈ ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ 'ਇਹ AI ਕਿਹੜਾ ਤਕਨੀਕੀ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?' ਸਗੋਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 'ਇਹ AI ਮਨੁੱਖੀ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ?'
ਜੋਖਮ ਅਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀ
ਇਹ ਅਕਾਦਮਿਕ ਫਰੇਮਵਰਕ ਵਿੱਤੀ ਰਿਟਰਨ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। AI ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਫੀ Volatility ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਹੈ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੰਪਨੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ 'Engagement Loops' ਵਿੱਚ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਲਝਾ ਕੇ ਨਾ ਰੱਖਣ, ਸਗੋਂ ਅਸਲ ਆਰਥਿਕ ਉਪਯੋਗਤਾ (Economic Utility) ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ।