UPI ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ 'ਚ ਬੱਲੇ-ਬੱਲੇ! India ਦਾ ਡਿਜੀਟਲ ਭੁਗਤਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਨਵੇਂ ਮੁਕਾਮ 'ਤੇ, ਟ੍ਰਾਂਜ਼ੈਕਸ਼ਨਾਂ ਨੇ ਤੋੜੇ ਸਾਰੇ ਰਿਕਾਰਡ

ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਵਾਧਾ

ਯੂਨੀਫਾਈਡ ਪੇਮੈਂਟਸ ਇੰਟਰਫੇਸ (UPI) ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੰਮਕਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੇਮਿਸਾਲ ਮੁਕਾਮ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2025-26 (FY26) ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੇ 10 ਲੱਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ (FY25) ਵਿੱਚ 7.5 ਲੱਖ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ, FY26 ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋ ਕੇ 14.8 ਲੱਖ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਪੈਸਿਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਡਾ ਵਾਧਾ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ FY26 ਵਿੱਚ ₹330.43 ਕਰੋੜ ਦਾ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕਿ FY25 ਦੇ ₹258.53 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, FY24 ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ 37,060 ਟ੍ਰਾਂਜ਼ੈਕਸ਼ਨਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਲ ਸਿਰਫ ₹19.7 ਕਰੋੜ ਸੀ। ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ UPI ਦੇ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਕਿੰਨੀ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ UPI 8 ਦੇਸ਼ਾਂ - ਭੂਟਾਨ, ਫਰਾਂਸ, ਮਾਰੀਸ਼ਸ, ਨੇਪਾਲ, ਕਤਰ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ, ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ (UAE) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਲਦ ਹੀ ਜਾਪਾਨ ਅਤੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ।

ਰਣਨੀਤਕ ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਆਨਬੋਰਡਿੰਗ

ਇਸ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਹੁੰਚ ਦੇ ਪਿੱਛੇ NPCI International, ਭਾਵ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੇਮੈਂਟਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਗਲੋਬਲ ਬਾਂਹ, ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੰਸਥਾ ਨੇ 20 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰੀਆਂ (Merchants) ਨੂੰ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ਆਨਬੋਰਡ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਗਾਹਕਾਂ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਜ ਭੁਗਤਾਨ (Seamless Transactions) ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕਦਮ ਹੈ। NPCI International ਦਾ ਟੀਚਾ UPI ਨੂੰ Visa ਅਤੇ Mastercard ਵਰਗੇ ਗਲੋਬਲ ਪੇਮੈਂਟ ਜਾਇੰਟਸ ਲਈ ਇੱਕ ਕਿਫਾਇਤੀ (Cost-effective) ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਮੌਜੂਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਘੱਟ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ

ਗਲੋਬਲ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਰੀਅਲ-ਟਾਈਮ ਪੇਮੈਂਟ ਸਿਸਟਮਜ਼ (Real-Time Payment Systems) ਦਾ ਬੂਮ ਹੈ, ਅਤੇ UPI ਇਸ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋਹਰੀ ਦੇਸ਼ ਵਜੋਂ ਉਭਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ 84% ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕ ਪੇਮੈਂਟਸ ਰੀਅਲ-ਟਾਈਮ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ UPI ਦਾ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਾਪਾਨ ਅਤੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਰਗੇ ਨਵੇਂ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਦੇ ਆਪਣੇ ਨਿਯਮ (Regulations) ਅਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਪੇਮੈਂਟ ਸਿਸਟਮ ਹਨ। NPCI International ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਫਰੇਮਵਰਕਸ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਡਾਟਾ ਲੋਕਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨਿਯਮਾਂ, ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਖਤਰਿਆਂ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਏਕਾਧਿਕਾਰ (Monopoly) ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੋਖਮਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਗਲੋਬਲ ਗਵਰਨੈਂਸ ਅਤੇ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਾਅ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਣਗੇ। NPCI International ਨੇ 2027 ਤੱਕ UPI ਨੂੰ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਉਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਯੂਰਪ, ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਮਝੌਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਰਗੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ UPI-PayNow ਲਿੰਕੇਜ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ UPI ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਸਟੈਂਡਰਡ ਬਣਨ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।