ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ Quick Commerce ਦੀ ਜਿੱਤ: ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਡਿਸਕਾਊਂਟ ਛੱਡ, ਸਪੀਡ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ!

ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਖਪਤਕਾਰ ਹੁਣ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸੁਵਿਧਾ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਡਿਸਕਾਊਂਟ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਖਾਸ ਲੋੜਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਟੇਲ ਚੈਨਲਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਇੱਕ 'ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। Quick Commerce ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਇਹਨਾਂ ਤੁਰੰਤ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਸਫਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਸਟੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਫਿੱਟ ਬੈਠਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਗਤੀ ਅਤੇ ਆਸਾਨ ਪਹੁੰਚ ਹੁਣ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਲਈ ਮੁੱਖ ਉਮੀਦਾਂ ਹਨ। ਗ੍ਰਾਂਟ ਥੌਰਨਟਨ ਭਾਰਤ (Grant Thornton Bharat) ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, 70% ਤੋਂ ਵੱਧ ਖਰੀਦਦਾਰ Quick Commerce ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਗੇ, ਭਾਵੇਂ ਛੋਟਾਂ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਵਿਧਾ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀਆਂ ਤੁਰੰਤ ਲੋੜਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਟੇਲ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਰਤੋਂ ਹੈ। Quick Commerce ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਸ਼ਨ-ਅਧਾਰਤ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ: 45% ਖਪਤਕਾਰ ਇਹਨਾਂ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਖਰੀ ਮਿੰਟ ਜਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਆਰਡਰਾਂ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, 24% ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਬ੍ਰੈੱਡ ਲਈ, ਅਤੇ 19% ਅਚਾਨਕ ਕੀਤੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ (impulse buys) ਲਈ।

ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਦਾ ਰਵਾਇਤੀ ਕਿਰਾਨਾ ਸਟੋਰਾਂ 'ਤੇ ਕਾਫੀ ਅਸਰ ਪਿਆ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ 51% ਤੋਂ ਵੱਧ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਗੁਆਂਢੀ ਦੁਕਾਨਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਿਰਾਨਾ ਸਟੋਰ ਅਲੋਪ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਅਨੁਕੂਲਨ (adapt) ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। 40% ਕਿਰਾਨਾ ਰਿਟੇਲਰਾਂ ਨੇ Quick Commerce ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ (partnership) ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਦਿਖਾਈ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ 32% ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹਨ ਪਰ ਲਾਗੂਕਰਨ ਬਾਰੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ 20% ਸਹਿਮਤ ਹੋਣਗੇ ਜੇਕਰ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਜਾਂ ਤਕਨੀਕੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਰੁਚੀ ਡਿਜੀਟਲ ਕਾਮਰਸ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਏਕੀਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਡਿਜੀਟਲ ਭੁਗਤਾਨ ਹੁਣ ਆਮ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਰਾਨੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ POS ਸਿਸਟਮ, ਇਨਵੈਂਟਰੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ, ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਆਰਡਰਿੰਗ ਹੱਲਾਂ ਵਰਗੇ ਉੱਨਤ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਭਾਰਤ ਦਾ Quick Commerce ਸੈਕਟਰ ਬਹੁਤ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ Blinkit (Zomato ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ), Zepto, ਅਤੇ Swiggy Instamart ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। Blinkit ਕੋਲ ਸਤੰਬਰ 2025 ਤੱਕ ਮਾਰਕੀਟ ਦਾ ਲਗਭਗ 50% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। Zepto ਅਤੇ Swiggy Instamart ਲਗਭਗ 21-27% ਦੇ ਮਾਰਕੀਟ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। Flipkart ਨੇ 'Flipkart Minutes' ਨਾਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ Amazon ਨੇ 'Amazon Now' ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਕਰਿਆਨੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕਸ ਅਤੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ Tier II ਅਤੇ III ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਡੂੰਘੇ ਉਤਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਈ-ਰਿਟੇਲ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਕਾਸ ਇੰਜਣ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੂਰੇ ਭਾਰਤੀ ਈ-ਕਾਮਰਸ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ 2030 ਤੱਕ $250 ਬਿਲੀਅਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ Quick Commerce ਇਕੱਲਾ $40 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ $50 ਬਿਲੀਅਨ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। 2024 ਤੱਕ, Quick Commerce ਈ-ਰਿਟੇਲ ਖਰਚ ਦਾ ਲਗਭਗ 10% ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਲਾਨਾ 40% ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਮੰਗ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, Quick Commerce ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਲਾਭਦਾਇਕਤਾ (profitability) ਦੀਆਂ ਕਾਫੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਡਾਰਕ ਸਟੋਰਾਂ, ਡਿਲੀਵਰੀ, ਅਤੇ ਇਨਵੈਂਟਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਤੋਂ ਉੱਚ ਓਪਰੇਸ਼ਨਲ ਖਰਚੇ ਲਾਭਦਾਇਕਤਾ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਘਾਟੇ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਵੈਂਚਰ ਕੈਪੀਟਲ ਫੰਡਿੰਗ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਹੁਣ ਲਾਭਦਾਇਕਤਾ ਦੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਮਾਰਗ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ Blinkit ਨੇ ਮਾਰਚ 2024 ਵਿੱਚ ਐਡਜਸਟਡ EBITDA ਨੂੰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਬਣਾਇਆ, ਇਸਨੇ Q1 FY26 ਵਿੱਚ ₹162 ਕਰੋੜ ਦੇ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਨੁਕਸਾਨ ਦਰਜ ਕੀਤੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, Swiggy Instamart ਦੇ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਨੁਕਸਾਨ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ₹896 ਕਰੋੜ ਤੱਕ ਵਧ ਗਏ। Amazon ਅਤੇ Flipkart ਵਰਗੇ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਕਾਂ ਸਮੇਤ ਤੀਬਰ ਮੁਕਾਬਲਾ, ਕੀਮਤ ਯੁੱਧਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਾਰਜਿਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਘਟਾ ਦੇਵੇਗਾ। ਤੇਜ਼ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਮੁੱਖ ਆਰਥਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਨਿਰਣਾਇਕ ਹੋਵੇਗਾ।

ਭਾਰਤੀ ਰਿਟੇਲ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਇੱਕ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। Quick Commerce ਸਮੇਂ-ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਨ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖਰੀਦਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖੇਗਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਿਰਾਨਾ ਸਟੋਰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ-ਸਮਰਥਿਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੱਬ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਣਗੇ। ਵਿਕਾਸ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਰਹਿਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ Tier II ਅਤੇ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ। AI ਵਧਦੀ ਸਹੀ-ਨਿੱਜੀਕਰਨ (hyper-personalization) ਦੁਆਰਾ ਖਪਤਕਾਰ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਏਗਾ, ਸੰਚਾਲਨ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਏਗਾ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਟੇਲ ਲਾਭਦਾਇਕਤਾ ਨੂੰ 30-35% ਤੱਕ ਵਧਾਏਗਾ। ਭੌਤਿਕ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਚੈਨਲਾਂ ਦਾ ਰਣਨੀਤਕ ਏਕੀਕਰਨ, ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਸ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਊ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਅਹਿਮ ਹੋਵੇਗਾ।