AI ਸਕਿੱਲਜ਼ ਬਨਾਮ ਤਜਰਬਾ: ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ!

ਇਹ ਕੋਈ ਛੋਟਾ ਮੋਟਾ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਹੁਣ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੇਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI) ਵਿੱਚ ਮਾਹਰਤਾ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। TeamLease Edtech ਦੇ CEO, Shantanu Rooj ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ 92% ਨੌਕਰੀਪੇਸ਼ਾ ਲੋਕ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ AI ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਕੜੇ ਮੁਤਾਬਕ, 80% ਭਾਰਤੀ ਲੀਡਰਜ਼ ਘੱਟ ਤਜਰਬੇ ਵਾਲੇ ਪਰ AI ਸਕਿੱਲਜ਼ ਵਾਲੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਜਰਬੇ ਵਾਲੇ ਪਰ AI ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਾਲੇ ਉਮੀਦਵਾਰ 'ਤੇ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣਗੇ। ਇਸ ਨਾਲ AI ਮਾਹਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਾਫੀ ਵਧ ਗਈ ਹੈ, ਜਦਕਿ 2026 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ AI ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲਜ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਸਿਰਫ Generative AI ਹੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੰਮ ਦੇ ਲਗਭਗ 60-70% ਘੰਟਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ, ਬੈਂਕਿੰਗ, ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬੀਮਾ (BFSI), ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਕੈਪੇਬਿਲਟੀ ਸੈਂਟਰਜ਼ (GCCs) ਵਰਗੇ ਸੈਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। BFSI ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ, AI ਡਿਜੀਟਲ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਿਸਕ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ, ਧੋਖਾਧੜੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਗਾਹਕ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ AI ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ ਅਰਬਾਂ ਰੁਪਏ ਦੀ ਬੱਚਤ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਬਾਜ਼ਾਰ 2033 ਤੱਕ $8 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ GCCs ਵੀ AI-ਨੇਟਿਵ ਹੱਬ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ Agentic AI ਅਤੇ GenAI ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਖਰਚਾ ਘਟਾਉਣ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਨਵੀਨਤਾ (Innovation) ਅਤੇ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ IT ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੀ AI ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਲਾਂਚ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ AI ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ।

AI ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਮੁਲਾਂਕਣ (Performance Reviews) ਵੀ ਬਦਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ AI ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਕੰਮ ਦੀ ਗਤੀ, ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਨਖਾਹ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਦਲਾਅ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਡਿਵੈਲਪਰ, ਡਾਟਾ ਐਨਾਲਿਸਟ, ਡਿਜੀਟਲ ਮਾਰਕੀਟ ਅਤੇ ਰਿਸਰਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਗਲੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਲਗਭਗ 25-40% ਵ੍ਹਾਈਟ-ਕਾਲਰ ਨੌਕਰੀਆਂ 'ਤੇ ਇਸਦਾ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਡਿਜੀਟਲ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ ਵਰਤਮਾਨ ਹੁਨਰ (Upskilling) ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਤਿਆਰੀ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ AI-ਆਧਾਰਿਤ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ AI ਏਕੀਕਰਨ ਅਤੇ ਡਾਟਾ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਰਗੀਆਂ ਉੱਚ-ਮੁੱਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਐਂਟਰੀ-ਲੈਵਲ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿੱਚ ਹੁਣ AI ਸਕਿੱਲਜ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 2025 ਦੇ ਪਤਝੜ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ AI ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਚਲਨ ਨਾਲ ਕਈ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵੀ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਗਲੋਬਲ ਅੰਦਾਜ਼ਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, 2030 ਤੱਕ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 300 ਮਿਲੀਅਨ ਤੱਕ ਨੌਕਰੀਆਂ AI ਆਟੋਮੇਸ਼ਨ ਕਾਰਨ ਖਤਮ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਰਮਚਾਰੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਨੌਪਚਾਰਿਕ ਖੇਤਰ (Informal Sector) ਵਿੱਚ, ਮੁੜ ਸਿਖਲਾਈ (Retraining) ਦੀ ਸੀਮਤ ਪਹੁੰਚ ਕਾਰਨ ਜੋਖਮ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਹੁਨਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਕਮੀ ਵੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ; AI ਸਕਿੱਲ ਰੇਟ ਦੇ ਉੱਚੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਯੋਗ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੌਜੂਦਾ ਅਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਅਧਿਐਨ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ AI ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵ੍ਹਾਈਟ-ਕਾਲਰ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਲਕਾ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ AI ਰੁਟੀਨ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। AI ਦੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਰਵਾਇਤੀ ਕਰੀਅਰ ਮਾਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੁਟੀਨ ਕੰਮ ਅਕਸਰ ਨਵੇਂ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਲਈ ਆਨ-ਜੌਬ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਮੁੱਖ ਰੁਝਾਨ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਅਜਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿੱਥੇ AI ਸਕਿੱਲ ਸਿਰਫ ਮਦਦਗਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਗਾਤਾਰ ਸਕਿੱਲ-ਆਧਾਰਿਤ ਹਾਇਰਿੰਗ ਮਾਡਲ ਅਪਣਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਖ਼ਤ ਨੌਕਰੀ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਅਨੁਕੂਲਤਾ (Adaptability) ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। AI ਹੁਨਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਵਾਧਾ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ AI-ਨੇਟਿਵ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ AI ਤਨਖਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ਡਬਲ-ਡਿਜਿਟ ਵਾਧਾ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ AI ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਚੀਜ਼ ਨਿਰੰਤਰ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾਲ AI ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।