Whalesbook
ਫਰਾਂਸੀਸੀ-ਭਾਰਤੀ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਦਾ ਰਣਨੀਤਕ ਮਹੱਤਵ
'ਭਾਰਤ-ਫਰਾਂਸ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਫੋਰਮ' ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਉਦਘਾਟਨ ਅਤੇ 2026 ਨੂੰ 'ਭਾਰਤ-ਫਰਾਂਸ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਦਾ ਸਾਲ' ਐਲਾਨਣਾ, ਸਾਂਝੇ ਲੋਕਤਾਂਤਰੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਤਰੱਕੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਦੋ-ਪੱਖੀ ਰਣਨੀਤਕ ਭਾਈਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ। ਇਹ ਸਹਿਯੋਗ ਸਿਰਫ ਕੂਟਨੀਤਕ ਕਦਮ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਖੋਜ (Research), ਨਵੀਆਂ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀਆਂ (Emerging Technologies) ਅਤੇ ਵਧ ਰਹੇ ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਸੈਕਟਰ (Startup Sector) ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੇ ਸੰਬੰਧ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਲਈ, ਇਹ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਵਿਕਸਤ ਰਾਸ਼ਟਰ (Developed Nation) ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਇਸ ਭਾਈਵਾਲੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਭਵਿੱਖੀ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇੰਜਣ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਧਦੀ ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਅਤੇ R&D ਗਤੀ
ਭਾਰਤ ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ (Innovation) ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। 'ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਇੰਡੀਆ' ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਤਹਿਤ 2.07 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟਾਰਟਅੱਪਸ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2025 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਲਗਭਗ 21.9 ਲੱਖ ਸਿੱਧੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਈਕੋਸਿਸਟਮ (Startup Ecosystem) ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 118 ਤੋਂ ਵੱਧ ਯੂਨੀਕਾਰਨ (Unicorns) ਕੰਪਨੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੁੱਲ ਮੁੱਲ ਮਈ 2025 ਤੱਕ $363 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜੀਡੀਪੀ (GDP) ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ (R&D) 'ਤੇ ਖਰਚ ਲਗਭਗ 0.64% ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਆਗੂਆਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਬਜਟ 2026-27 ਵਿੱਚ ₹1 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਦੇ ਇੱਕ ਰਿਸਰਚ, ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਐਂਡ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ (RDI) ਫੰਡ ਸਮੇਤ ਕਈ ਵੱਡੇ ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਵਿਸ਼ਵ ਤਕਨੀਕੀ ਮੋਰਚੇ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ
ਭਾਰਤ-ਫਰਾਂਸ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਘਰੇਲੂ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਤਰੱਕੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI), ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ (Semiconductors), ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ (Quantum Computing) ਅਤੇ ਕਲੀਨ ਐਨਰਜੀ (Clean Energy) ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਆਪਣੀ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੰਡੀਆ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਮਿਸ਼ਨ 2.0, ਅਤੇ 2047 ਤੱਕ ਡਾਟਾ ਸੈਂਟਰਾਂ ਲਈ ਟੈਕਸ ਛੋਟ ਵਰਗੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। IT ਸੈਕਟਰ, ਜਿਸ ਦੇ 2026 ਤੱਕ $350 ਬਿਲੀਅਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਜਨਰੇਟਿਵ AI, ਕਲਾਉਡ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਅਤੇ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ (Cybersecurity) ਵਰਗੀਆਂ ਉੱਭਰਦੀਆਂ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਪਾੜੇ
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵੀ ਹਨ। ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ 22ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਹੈ, ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਪਿੱਛੇ ਹੈ। ਜੀਡੀਪੀ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਜੋਂ R&D ਖਰਚ ਵੀ ਵਿਕਸਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਉੱਭਰਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਘੱਟ ਹੈ। AI ਦਾ ਰਵਾਇਤੀ IT ਕੰਮਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਗਲੇ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਕਟਰ ਦੇ ਕੁੱਲ ਮਾਲੀਏ ਵਿੱਚ 10-12% ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਨੌਕਰੀਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਅਸਰ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। AI ਅਤੇ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਵਰਗੇ ਉੱਨਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਗਲੋਬਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵੱਡਾ ਪੈਸਾ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ
ਫਰਾਂਸ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਪੱਧਰ 'ਤੇ AI, ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਇਨਫਰਾਸਟ੍ਰਕਚਰ ਵਿੱਚ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਾਰਜ-ਵਿਹਾਰ, ਨਿਰੰਤਰ ਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਨੇਵੀਗੇਟ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗੀ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ-ਲੀਡ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੋਵਰਨ ਸਮਰੱਥਾ ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ, ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਗਲੋਬਲ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੰਬੀ ਮਿਆਦ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਵਰਤਮਾਨ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ IT ਸੇਵਾਵਾਂ 'ਤੇ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੇ ਵਿਘਨਕਾਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ।