ਬਜਟ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਯੁੱਗ ਦਾ ਅੰਤ: AI ਦੀ ਮੈਮਰੀ ਮਹਿੰਗੀ ਪਈ, ਕੀਮਤਾਂ ਵਧਣੀਆਂ ਤੈਅ!

ਬਜਟ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਬਾਜ਼ਾਰ 'ਤੇ ਮੰਡਰਾਉਂਦਾ ਸੰਕਟ

ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸਸਤੇ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਖਰੀਦ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬੁਰੀ ਖ਼ਬਰ ਹੈ। ₹10,000 ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲੇ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਹੈ। ਮਾਰਕੀਟ ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਾਲ ਇਸ ਸੈਗਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਫੋਨਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 20% ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਫੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪਾਰਟਸ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੈਮਰੀ ਮਾਡਿਊਲ ਦੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਹਨ। ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਕਿ ਹਰ ਸਾਲ ਘੱਟ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਪੈਸੀਫਿਕੇਸ਼ਨਾਂ ਵਾਲੇ ਫੋਨ ਮਿਲਣਗੇ, ਹੁਣ ਖਤਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੰਪਨੀਆਂ ਕੋਲ ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਦੋ ਹੀ ਰਾਹ ਬਚੇ ਹਨ: ਜਾਂ ਤਾਂ ਇਸ ਕੀਮਤ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਓ ਜਾਂ ਫਿਰ ਘਟੀਆ ਸਪੈਸੀਫਿਕੇਸ਼ਨਾਂ ਵਾਲੇ ਫੋਨ ਵਧੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਵੇਚੋ। ਰਿਟੇਲਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ₹10,000 ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਹੁਣ ਕੋਈ ਨਵਾਂ 5G ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ₹8,500 ਦੇ ਮਿਲਦੇ ਮਾਡਲ ਹੁਣ ਲਗਭਗ ₹11,000 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ।

AI ਦੀ ਮੈਮਰੀ 'ਤੇ ਪਈ ਮਾਰ

ਇਸ ਸਾਰੇ ਉੱਥਲ-ਪੁਥਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI) ਡਾਟਾ ਸੈਂਟਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੈਮਰੀ ਚਿਪਸ ਦੀ ਭਾਰੀ ਮੰਗ। ਇਹ ਸੈਂਟਰ ਹਾਈ-ਬੈਂਡਵਿਡਥ ਮੈਮਰੀ (HBM) ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਿਪਸ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਉਛਾਲ ਆਇਆ ਹੈ। ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਡਾਟਾ ਮੁਤਾਬਕ, Q1 2026 ਤੱਕ ਮੁੱਖ 8GB + 256GB ਕੌਂਫਿਗਰੇਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਕੰਟਰੈਕਟ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਗਭਗ 200% ਦਾ ਵਾਧਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਮਰੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਦੀ ਬਿਲ ਆਫ ਮਟੀਰੀਅਲ (BOM) ਦਾ ਸਿਰਫ 10-15% ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਵੱਧ ਕੇ 30-40% ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ। ਮੋਬਾਈਲ DRAM ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 2025 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ 70% ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਧੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ NAND ਫਲੈਸ਼ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਲਗਭਗ ਦੁੱਗਣੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਫੋਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ 'ਤੇ ਲਾਗਤ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਬਾਅ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ

ਇਸ ਲਾਗਤ ਦੇ ਬੋਝ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਵੱਡੀਆਂ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਕੰਪਨੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਬਦਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। Xiaomi, ਇਸਦੀ ਸਬ-ਬ੍ਰਾਂਡ Poco, ਅਤੇ Motorola ਨੇ 1 ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਆਪਣੇ 5G ਮਾਡਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕੰਪਨੀਆਂ 2026 ਲਈ ₹10,000 ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਫੋਨ ਲਾਂਚ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, Itel Mobile ਅਤੇ Lava ਵਰਗੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਨਵੇਂ ਮਾਡਲ ਲਾਂਚ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਪਰ ਲਾਗਤ ਘੱਟ ਰੱਖਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 5G ਦੀ ਬਜਾਏ 4G ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਉਦਯੋਗਿਕ ਰੁਝਾਨ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਾਲ ਸਟਾਰਟਿੰਗ-ਲੈਵਲ ਫੋਨਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਡਿਵਾਈਸਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 2-11% ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। Motorola ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 2025 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣ ਵਾਲੀ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਬ੍ਰਾਂਡ ਰਹੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 54% ਦਾ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ।

ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਬਾਜ਼ਾਰ

ਇਹ ਸਾਰੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ 'ਪ੍ਰੀਮੀਅਮਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ' (Premiumization) ਦੇ ਵੱਡੇ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ 2026 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਦੀ ਕੁੱਲ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ ਮਾਮੂਲੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਪਰ ਔਸਤ ਵਿਕਰੀ ਕੀਮਤ (ASP) ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਮੁੱਲ ਵਧਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। 2025 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਮੁੱਲ ਸਾਲ-ਦਰ-ਸਾਲ 8% ਵਧਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਸੈਗਮੈਂਟ (>₹30,000) 11% ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਸ਼ਿਪਮੈਂਟਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ 22% ਹਿੱਸਾ ਬਣਿਆ। ਮੈਮਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੰਪੋਨੈਂਟਾਂ ਦੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਕਾਰਨ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਾਧਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੁੱਲ ਵਾਲੇ ਡਿਵਾਈਸਾਂ ਵੱਲ ਧੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਸੈਗਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਸਥਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਰਜਿਨ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਮੰਗ ਕਾਰਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਟਿਕਾਊ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। Samsung ਵਰਗੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਲਗਭਗ ₹15,000 ਦੇ ਫੋਨਾਂ ਵਿੱਚ AI ਫੀਚਰਜ਼ ਪਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਡਿਵਾਈਸਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, Vivo (20% ਸ਼ੇਅਰ) ਅਤੇ Oppo (13% ਸ਼ੇਅਰ) ਵਰਗੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਆਫਲਾਈਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਨਾਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹਿੱਸਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਖਪਤਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਬੋਝ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਖਤਰੇ

₹10,000 ਤੋਂ ਘੱਟ ਵਾਲੇ ਸੈਗਮੈਂਟ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਕਾਰਨ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਲਈ ਕਈ ਵੱਡੇ ਖਤਰੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਕੀਮਤ-ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬਜਟ ਡਿਵਾਈਸਾਂ ਦਾ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ 30% ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਹੁਣ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਕੋਲ ਵਿਕਲਪ ਘੱਟ ਹੋਣਗੇ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਫੋਨਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵਰਤਣਗੇ, ਜੋ ਕਿ 2026 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਲੋਬਲ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਮਾਰਟਫੋਨਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ 10% ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। 4G ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਾਲੇ ਬਜਟ ਫੋਨ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪੁਰਾਣੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਉਪਕਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਖਤਰਾ ਉਠਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਰਣਨੀਤੀ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮੈਮਰੀ ਚਿਪ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧਣ ਨਾਲ ਫਾਇਦਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਰ ਡਿਵਾਈਸ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਾਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ।

ਅਗਲਾ ਰੁਖ ਅਤੇ ਬਦਲਦੇ ਹਾਲਾਤ

ਅੱਗੇ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ 2026 ਵਿੱਚ ਵਿਕਰੀ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਅੰਕ (single-digit) ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਔਸਤ ਵਿਕਰੀ ਕੀਮਤ (ASP) 5%-7% ਸਾਲ-ਦਰ-ਸਾਲ ਵਧਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਹਰਾ ਰੁਝਾਨ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਾਲੀਅਮ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮੁੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਅਤੇ ਫੀਚਰ-ਸਮਰੱਥ ਮਾਡਲਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਮੰਗ, ਮੈਮਰੀ ਦੀਆਂ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਧਰੁਵੀਕਰਨ (polarization) ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐਂਟਰੀ-ਲੈਵਲ ਸੈਗਮੈਂਟਾਂ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਦਬਾਅ ਪਵੇਗਾ। ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਸਪਲਾਇਰਾਂ ਦੀ ਮੁਨਾਫੇਬਾਜ਼ੀ ਵਧਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਡਿਵਾਈਸ ਨਿਰਮਾਤਾ ਲਾਗਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਿਫਾਇਤੀਅਤ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਮਾਰਜਿਨ ਸੈਗਮੈਂਟਾਂ ਵੱਲ ਰਣਨੀਤਕ ਪੁਨਰ-ਸਥਾਪਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਗੇ।