Whalesbook
ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ: ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਨਿਰਯਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਉਛਾਲ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਨਿਰਯਾਤ (Smartphone Exports) ਨੇ ਸਾਲ 2025 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ $30.13 ਬਿਲੀਅਨ ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਛੂਹ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਧੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ Apple Inc. ਨੇ ਪਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਕੱਲੇ $23 ਬਿਲੀਅਨ ਦੇ iPhone ਅਮਰੀਕਾ ਵਰਗੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ, 2024 ਦੇ ਕੁੱਲ $20.44 ਬਿਲੀਅਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਛਾਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ Apple ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਲਗਭਗ ਦੁੱਗਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਣ (Manufacturing) ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਤਰਜੀਹ, ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ-ਲਿੰਕਡ ਇੰਸੈਂਟਿਵ (PLI) ਸਕੀਮ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਉਤਪਾਦਾਂ 'ਤੇ ਲੱਗ ਰਹੇ ਟੈਰਿਫ (Tariffs) ਸਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਚੀਨੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕਸ ਅਮਰੀਕੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ।
ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ: ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਧਦਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹਿੱਸਾ
Apple ਦੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ iPhone ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ 25% ਹਿੱਸਾ 2027 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਤਪਾਦਨ ਅੱਡਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2025 ਦੀ ਦੂਜੀ ਤਿਮਾਹੀ ਤੱਕ, ਭਾਰਤ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਬਰਾਮਦ (Export) ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ 44% ਹਿੱਸਾ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਚੀਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਿਰਫ 25% ਰਹਿ ਗਿਆ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ PLI ਸਕੀਮ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ Foxconn ਅਤੇ Tata Group ਵਰਗੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮਕਾਜ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ iPhone ਨਿਰਯਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਦੇਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2025 ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ $17.4 ਬਿਲੀਅਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਸਨ।
ਚੁਣੌਤੀਆਂ: ਲਾਗਤ ਦਾ ਫਰਕ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਭਾਰਤ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕਸ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 11-14% ਦੇ ਲਾਗਤ ਦੇ ਫਰਕ (Cost Disability) ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੇਬਰ ਕਾਸਟ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀਯੋਗ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਚੀਨ ਨਿਰਮਾਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਪਰਿਪੱਕਤਾ, ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ, ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਅੱਗੇ ਹੈ। ਵਿਅਤਨਾਮ ਵੀ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 2025 ਦੀ ਦੂਜੀ ਤਿਮਾਹੀ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਆਯਾਤ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ 30% ਹਿੱਸਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। 20 ਫਰਵਰੀ, 2026 ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਚੀਨੀ ਉਤਪਾਦਾਂ 'ਤੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ 20% ਫੈਂਟਾਨਿਲ ਟੈਰਿਫ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਮੁੱਖ ਫਾਇਦੇ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਪਾਰਕ ਮੈਦਾਨ ਸਮਤਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਮੋਬਾਈਲ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਵੈਲਿਊ ਐਡੀਸ਼ਨ (Value Addition) ਲਗਭਗ 15-20% ਹੈ, ਜੋ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਪੁਰਜ਼ਿਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰਾਂ (Semiconductors) ਅਤੇ PCB 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ-ਲਿੰਕਡ ਇੰਸੈਂਟਿਵ (PLI) ਸਕੀਮ, ਜੋ ਮਾਰਚ 2026 ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਸਬਸਿਡੀ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤੀ
ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਭਾਰਤ 2025 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਗਲੋਬਲ iPhone ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ 25% ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗੇਗਾ ਅਤੇ 2026 ਤੱਕ ਇਹ 35% ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਤਾਂ 2027 ਤੱਕ 50% ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ Apple ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਣਨੀਤਕ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਵੱਡਾ ਘਰੇਲੂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਸੈਗਮੈਂਟ ਵੀ Apple ਲਈ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਆਧਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਨਿਰੰਤਰ ਵਾਧੇ ਲਈ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਥਾਨਕ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ, ਆਧੁਨਿਕ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲੌਜਿਸਟਿਕਸ (Logistics) ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਜੋ ਚੀਨ ਵਰਗੇ ਸਥਾਪਿਤ ਗਲੋਬਲ ਹੱਬਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਪਣੀ ਲਾਗਤ ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਸਰਕਾਰ PLI ਸਕੀਮ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਵੇਂ ਇੰਸੈਂਟਿਵ ਫਰੇਮਵਰਕ 'ਤੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹੇ।