Venture capital ਫਰਮਾਂ ਹੁਣ ਇੱਕੋ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਸਟਾਰਟਅੱਪਸ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟ ਰਹੀਆਂ। AI ਬੂਮ ਕਾਰਨ ਬਦਲਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਮਾਡਲਾਂ ਨੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ 'Exclusivity' ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਿਯਮ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਗਵਰਨੈਂਸ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਪੇਰੈਂਸੀ ਲਈ ਨਵੇਂ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਵੱਡੀਆਂ Venture Capital ਫਰਮਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਨਹੀਂ ਲਗਾਉਂਦੀਆਂ ਸੀ ਜੋ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਣ। ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ 'Conflicts of Interest' ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਸੀ। ਪਰ AI (Artificial Intelligence) ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
AI ਕਿਉਂ ਬਣਿਆ ਕਾਰਨ?
AI ਨੇ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਦਾ ਖਰਚਾ ਕਾਫੀ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਟਾਰਟਅੱਪਸ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਬਿਜ਼ਨਸ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਬਦਲ (Pivot) ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੇਜ਼ੀ ਕਾਰਨ, ਜੋ ਕੰਪਨੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਹੁਣ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਦਖਲ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ VC ਫਰਮ ਲਈ ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਸਪੋਰਟ ਕਰਨਾ ਦੂਜੀ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਗਵਰਨੈਂਸ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ
ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਦੋ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗੁਪਤ ਜਾਣਕਾਰੀ (Confidential Information) ਲੀਕ ਹੋਣ ਦਾ ਡਰ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ Factory ਅਤੇ Cognition ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਨੇ ਇਸ ਬਹਿਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗਰਮਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਵਿਨੋਦ ਖੋਸਲਾ (Vinod Khosla) ਵਰਗੇ ਦਿੱਗਜ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਵੀ ਹੁਣ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਇਨਵੈਸਟਮੈਂਟ ਦੀ ਇੰਟੈਗਰਿਟੀ ਖਰਾਬ ਕੀਤੇ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਵੇ।
ਭਾਰਤੀ ਸਟਾਰਟਅੱਪਸ ਲਈ ਸਬਕ
ਹੁਣ ਫਾਊਂਡਰਾਂ ਨੂੰ 'Exclusivity' ਦੀ ਉਮੀਦ ਰੱਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਸੰਚਾਰ (Transparent Communication) ਅਤੇ 'Early Disclosure' 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਭਾਰਤੀ ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੁਣ ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ governance ਅਤੇ ਇਥੀਕਲ ਬਾਊਂਡਰੀਜ਼ ਹੀ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਭਰੋਸਾ ਬਣਾਏ ਰੱਖਣ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਰਾਹ ਹੋਣਗੀਆਂ।